«Joan Ignazio Iztueta»: berrikuspenen arteko aldeak

 
== Biografia ==
[[Zaldibia]]n jaio eta hil zen. Lehen ezkontzatik bost seme-alaba izan zituen. Hogeita hiru urte zituela ezkondu zen lehen aldiz, JoaquinaJoakina LinzoainLintzoain [[urnieta]]rrarekin. Handik hamabi urtera alargundu zen.
 
Zergatiak garbi agertzen ez badira ere, [[Azpeitia|Azpeitiko]] kartzelan egon zen 1801-1807 urte bitartean,. Zergatiak ez dira garbi ageri: agidanez, lapurreta bategatik edo,; beste zenbaiten ustetan, ordea, haur hiltze batean laguntzaile izateagatik. Ezaguna dena da Kontxesi Bengoetxea donostiarra ezagutu zuela han, hura bi haur hiltzeagatik kondenatua, eta harekin maiteminduta, 1808an ezkondu zelazirela. Kartzela garaikoa da ''[[Kontxesiri]]'' izeneko bertso saila, gerora entzute handikoa izan zena. Oso ezaguna da bertso horien hasiera: ''"«Maite bat maitatzen det maitagarria»''". Frantsesen kontrako [[Iberiar Penintsulako Gerra|gerran]]n frantziarren aldeko jarrera izan zuen, frantsestu gisa, eta ogasun alorrean karguren bat izan zuen Donostian.
 
1815az gero, eta aurreko garai ilun haien ondoren, [[Donostia]]n izan zen Iztueta literatura lanetara emana. Donostiako udaletxeak agindu zion bil zitzala ahal zituen dantza eta dantzarako musika gehienak, artxiboetan gordetzeko eta gazteei erakusteko. Lan horren ondorioz argitaratu zuen ''Guipuzcoaco dantza gogoangarrien condaira edo historia beren soñu zar, eta itz neurtu edo versoaquin. Baita berac ongui dantzatzeco iracaste edo instruccioac ere'' liburua. Horregatik hartzen da Iztueta lehen folkloristatzat.
Bigarren aldiz alargundu eta 1828an hirugarrenez ezkondu zen, Asunción Urruzola [[zizurkil]]darrarekin. Donostiako harresietako Lur Ateko zaindaria izan zen garai hartan, eta kartzelako [[alkaide]] ere izan zen. Bere lanetan euskararen alde eta dantzen alde jardun zuen, orduko dantzen kontra aritzen ziren apaizekin eztabaidan sartuta. Horren lekuko da Juan Jose Mogeli idazten dion gutuna, Frai Bartolome Santa Teresaren kontra: ''Carta eguiten diona D. Juan Ignacio Iztuetac apez [[Juan Jose Mogel|D. Juan Jose Mogueli]], aita beacurtsu fraile Santa Teresacoac Plauto euskaldunaren icenarequin izquidatu duen obrachoaren gañean. Ceña arguitaratu duen Moguel berac'' (1829)''.
 
Donostian zegoelarik gazteleraz poesia anonimoren batzuk ere idatzi zituen, Elias Legarda, [[Claudio Antón Luzuriaga]], [[José Manuel Collado|Jose Manuel Collado]] eta beste zenbait oligarka donostiar ezagunen aurkako poema satirikoa kasu (''Una docena de banderillas de fuego al compadre Legarda''):<ref>http://www.iztueta.com/index.php/bibliografia-mainmenu-594/iztuetaren-lanez/537-b-96959115</ref><ref>http://www.iztueta.com/index.php/bibliografia-mainmenu-594/iztueta-bizia/645-g-26032798</ref><ref>http://www.euskerazaintza.org/PDF/Euskerazaintza%20Liburuak/Iztueta%B4ren%20olerkiak%20-%20Jose%20Garmendia%20Arruebarrena%20.pdf. 170. orria</ref>
 
"{{aipu|''Yo soy en Guipúzcoa ''<br/>
''un erótico duende''<br/>
 
''unque eróticotodos duendemiran,''<br/>
''y nadie entiende.''<br/>
 
''([...)]''<br/>
''que todos miran,''
''En fin, Don Elias''<br/>
 
''cuidar el cogote,''<br/>
''y nadie entiende.''
''pues, si se descuida,''<br/>
 
''andará el garrote".''}}
''(...)''
 
''En fin, Don Elias''
 
''cuidar el cogote,''
 
''pues, si se descuida,''
 
''andará el garrote".''<ref>http://www.iztueta.com/index.php/bibliografia-mainmenu-594/iztuetaren-lanez/537-b-96959115</ref><ref>http://www.iztueta.com/index.php/bibliografia-mainmenu-594/iztueta-bizia/645-g-26032798</ref><ref>http://www.euskerazaintza.org/PDF/Euskerazaintza%20Liburuak/Iztueta%B4ren%20olerkiak%20-%20Jose%20Garmendia%20Arruebarrena%20.pdf. 170. orria</ref>
 
Bizitzako azken urteak [[Zaldibia]]n pasa zituen, gazteei dantzak irakasten eta bere lanik garrantzitsuena, ''Guipuzcoaco provinciaren condaira edo historia'' (hil ondoren, 1847an, argitara emana), idazten. Liburua bi zatitan banatuta dago: lehen zatian orduko Gipuzkoako ohiturak, bizimodua, animaliak, landareak, ibaiak eta abar deskribatzen ditu; eta bigarrenean, berriz, Zaldibiako batxillerraren ''Suma''-ri jarraituz, eta Zamacolaren ''Historia de las naciones vascas'' plagiatuz, gipuzkoarren gudu eta gatazken kontaketa bat egin zuen. [[Gipuzkoako historia]] horretan ematen du bat-bateko [[bertsolaritza]]ri buruz ezagutzen den lehen berri historikoa: [[Billabona]]n [[1802]]an 4.000 entzuleren aurrean bi bertsolarik egindako saio luze baten aipamena.
 
[[Jose Garmendia Arruabarrena]]k Iztuetaren olerkiak eta lan ezezagunak bildu eta argitara eman zituen bi liburukitan (lehena 1968an eta bigarrena 1978an). [[Jesus Elosegi]]k 1969an ''Juan Ignacio de Iztueta Echeberria (1767-1845)'' izeneko biografia jakingarria idatzi zuen.
 
== Iritzi kritikoa ==