«Gartzia II.a Santxitz»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
t
{{Agintari infotaula
'''Gartzea I.a Santxez'''<ref>EIMA: [http://www.hezkuntza.ejgv.euskadi.net/r43-573/eu/contenidos/informacion/dih/eu_5490/adjuntos/estilo_liburua/ONOMASTIKA/IZEN%20ZERRENDAK.pdf ''Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak''].</ref> [[Iruñeko Erresuma|Iruñeko]] erregea ([[925]] - [[970]]) eta [[Aragoi]]ko kondea ([[943]]-[[970]]) izan zen.
| izena = Gartzea I.a Santxez
| irudia = Relieve de un rey en Luesia 970.jpg
| tamaina =
| irudioina = [[Luesia]]ko erliebe prerromanikoa, c. 970
| armarria =
| hasiera = [[925]]
| bukaera = [[970]]
| kargua = [[Iruñeko Erresuma|Iruñeko erregea]]
| aurrekoa = [[Antso I.a Gartzez]]
| ondorengoa = [[Antso II.a Gartzez Abarka|Antso II.a Gartzez]]
| jaiodata = c. [[919]]
| jaiolekua = [[?]]
| hildata = {{data|970|2|22}}<ref>{{erreferentzia|izena= Peter |abizena= Truhart |izenburua= Regents of Nations |argitaletxea= K. G Saur |lekua= Münich |urtea= 1984-1988| isbn= 359810491X |liburukia= Europe/Southern Europe Europa/Südeuropa |orrialdea= 3170}}</ref>
| hillekua = [[?]]
| ezkontidea = [[Andregoto Galindez]]<br>[[Leongo Teresa|Teresa Ramirez]]
| senideak =
| semeak =
| egoitza =
| sinadura =
| erlijioa = [[Kristautasuna|Kristaua]]
}}
'''Gartzea I.a Santxez'''<ref>EIMA: [http://www.hezkuntza.ejgv.euskadi.net/r43-573/eu/contenidos/informacion/dih/eu_5490/adjuntos/estilo_liburua/ONOMASTIKA/IZEN%20ZERRENDAK.pdf ''Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak''].</ref> ([[circa|c.]] [[919]]-{{data|970|2|22}}<ref name= "can">{{erreferentzia| abizena = Cañada Juste| izena = Alberto | izenburua = Un milenario navarro: Ramiro Garcés, rey de Viguera| urtea = 1981| aldizkaria = Príncipe de Viana| url = http://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/15668.pdf | liburukia = 42 |alea= 162|orrialdea= 21-37|issn = 0032-8472}}</ref>) [[Iruñeko Erresuma|Iruñeko erregea]] erregea ([[925]] - [[970]]) eta [[Aragoi]]koAragoiko konderria|Aragoiko kondea]] ([[943]]-[[970]]) izan zen.
 
== BizitzaBiografia ==
[[Antso I.a Gartzez]] [[Iruñeko Erresuma|Iruñeko erregearen]] eta [[Tota Aznar|Tota]] erreginaren semea, ama [[Fortun I.a Gartzea Nafarroakoa|Fortun Gartzea]] erregearen iloba zuen.<ref>{{erreferentzia | abizena = Salas Merino | izena = Vicente | izenburua = La Genealogía de Los Reyes de España | url = http://books.google.com/books?id=s-YxL2tIbEgC&pg=PA216 | edizioa = 4 | urtea = 2008 | argitaletxea = Visión Libros | lekua = Madril | isbn = 978-84-9821-767-4 | orrialdea = 216–218}}</ref>
 
[[Antso I.a Gartzez]] hil zenean, [[925]]ko [[abenduaren 10]]ean, Gartzea Santxezek sei urte baino ez zituen. Horrexegatik, [[Semeno Gartzez]] osaba erregeorde bihurtu zen. Osaba hil zenean, tutoretza krisi larrian egon zen eta baita erresuma ere. Ama [[Tota Nafarroakoa|Totari]] esker ([[Abderraman III.a]]rekin bere lehengusuarekin batera) egoera bere onera itzuli zen.
 
Harrezkero, nahiz eta Gartzea Santxez adin nagusikoa izan, amaren itzalari esker [[Nafarroa]]kIruñekoak nagusitasuna lortu zuen beste erresuma kristauen artean. 933an adinagusi bilakatu zenean, Gartzeak [[Andregoto Galindez]] bere emaztegaiaren tutoretza lortu zuen eta, era berean, Aragoiko konderriaren agintaritza ere.<ref name= "mar"/> Egoera 943ra arte iraun zuen, lehenengo ezkontza indargabetu eta jada agirietan Teresa Ramirez bigarren emazteekin batera agertu zenean<ref name= "can"/>
 
Gartzea Santxezen hiru arrebek [[Leongo erresumaErresuma]]ko erregeak ezkondu zituen<ref name= "can"/>: Urrakak [[Ramiro II.a Leongoa|Ramiro II.a]], Antsak [[Ordoño II.a Leongoa|Ordoño II.a]] eta OnnekakOnekak [[Alfontso IV.a Leongoa|Alfontso IV.a]]. Hori zela eta, nafarrek Leongo Erresumako gerra zibiletan parte hartu zuten: [[Ramiro II.a Leongoa|Ramiro II.a]] hil zenean, nafarrek [[Tota Aznar|Tota]] erregina burua zena, Antso iloba Leongo erregea izateko lagundu zuten. Ordoño "Gaiztoa"k, hura ere Totaren iloba, Antso kaleratu zuenean, Totak Abderramanen laguntza eskatu zuen Antsok tronua berreskuratu dezan.
 
937an, [[Ramiro II.a Leongoa]]rekin eta Zaragozako ''[[wali]]''a zen Muhammad ibn Hashimekin bat egin zuen. Honen aurka, Abderraman III.ak Gartzearen lurraldeetara eraman zuen urte hartako bere espedizioa [[Calatayud]] eta [[Zaragoza]]tik pasa ondoren.<ref>{{erreferentzia|egilea=[[Encyclopedia Britannica]]|izenburua='Abd ar-Rahman III |edizioa=15 |urtea=2010| liburukia=I: A-Ak - Bayes|lekua= Chicago, IL|isbn=978-1-59339-837-8|orrialdea=17–18}}</ref>
[[939]] urtean, Gartzea Santxezek [[Ramiro II.a Leongoa]], Gaztelako [[Fernan Gonzalez]] eta Asturiasko eta Galiziako gudataldeekin batera [[Abderraman III.a]] mendean hartu zuen [[Simancasko gudua]]n.
 
[[939]]. urtean, Gartzea Santxezek [[Ramiro II.a Leongoa]], Gaztelako [[Fernan Gonzalez]] eta Asturiasko eta Galiziako gudataldeekin batera [[Abderraman III.a]] mendean hartu zuen [[Simancasko gudua]]n.<ref name= "mar">{{erreferentzia| abizena = Martínez Díez|izena= Gonzalo|izenburua = Sancho III el Mayor Rey de Pamplona, Rex Ibericus | urtea = 2007| lekua = Madril| argitaletxea= Marcial Pons Historia| isbn = 978-84-96467-47-7|orrialdea = 29}}</ref>
[[961]]an [[Gaztela]]ko konderria eta [[Leon]]go Erresumaren arteko liskarretan parte hartu zuen, [[Fernan Gonzalez]], [[Gaztela]]ko kondea, harrapatuz, baino ez zien [[musulman]]ei entregatu.
 
942an, Muhammad ibn Hashim al-Tugibík zuzendutako armada musulmanak iruindar armada mendean hartu zuen, Sen eta Men haitzak berreskuratuz. Berriro, Fernan Gonzalezen gaztelar armadaren laguntza zutelarik ere, apirilaren 5ean Tuterako guduan menderatuak izan ziren.<ref>{{erreferentzia |abizena=Martínez Díez |izena=Gonzalo |izenburua=El condado de Castilla (711-1038): la historia frente a la leyenda |url=http://books.google.cat/books?id=KgiDVZfBipwC&pg=PA372&dq=barbastro+942&hl=ca&ei=RRJaToqIGIrtObjenYkM&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CDsQ6AEwBA#v=onepage&q=barbastro%20942&f=false |argitaletxea=Marcial Pons Historia |urtea=2005 |orrialdea= 372-373 |isbn=8495379945 }}</ref>
[[963]]an [[Kordoba]]ko [[Alhaken II.a]]ren aurka beste kristauen arteko elkartasuna osatu zuen baina [[musulman]]ek garaipena lortu zuten.
 
953an Tota bere amarekin batera [[San Martin Albeldakoaren monasterioa]]ri Bagibel hiribildua eman zion.
[[970]]ko [[otsailaren 22]]an hil zen. Doneztebeko eliza txikiaren portikoan hilobiratu zuten, [[Deioko gaztelua]]n.
 
961ean [[961]]anGaztelako [[Gaztelakonderria]]ko konderria eta [[Leon]]goLeongo Erresumaren arteko liskarretan parte hartu zuen, [[Fernan Gonzalez]], [[Gaztela]]koGaztelako kondea, harrapatuz, baino ez zien [[musulman]]eimusulmanei entregatu.
== Ezkontzak ==
* [[Andregoto Galindez]], [[Galindo Aznarez II.a]] [[Aragoi]]ko kondearen alaba. Semea [[Antso II.a Nafarroakoa|Antso II.a]] zuten. Ezkontza honen ondorioz Erresuma biak batu ziren..
* [[Leongo Teresa|Teresa]], [[Ramiro II.a Leongoa]]ren alaba. Semea [[Ramiro Gartzea Viguerakoa|Ramiro Gartzea]] erregea zuten eta alaba [[Urraka Gartzea]], [[Fernan Gonzalez]] [[Gaztela]]ko kondea eta [[Gilen Antso Gaskoniakoa|Gilen Gaskoniakoa]] ezkondu zituena.
 
963an [[Kordobako Kaliferria|Kordobako]] [[Al Hakan II.a]] kalifaren aurka beste kristauen arteko elkartasuna osatu zuen baina omeiatarrek garaipena lortu zuten.<ref>{{erreferentzia|egilea=Biografías y Vidas|izenburua=García Sánchez I|url=http://www.biografiasyvidas.com/biografia/g/garcia_ii_sanchez_i_2.htm}}</ref>
== Seme-alabak ==
* [[Nafarroako Antso II.a|Antso II.a]] "Abarka", [[Iruñeko Erresuma|Iruñeko]] erregea eta [[Aragoi]]ko kondea.
* [[Ramiro Gartzea Viguerakoa|Ramiro Gartzea]], [[Viguerako Erresuma|Viguerako lehen erregea]]. [[991]]an hil zen.
* [[Urraka Gartzea]], [[Fernan Gonzalez]] [[Gaztela]]ko kondea eta [[Gilen Antso Gaskoniakoa|Gilen Gaskoniakoa]] ezkondu zituena.
* Semeno kondea.
 
[[970]]ko970eko [[otsailaren 22]]an22an hil zen. Doneztebeko eliza txikiaren portikoan hilobiratu zuten, [[Deioko gaztelua]]n.
== Erreferentziak ==
{{erreferentzia_zerrenda}}
 
== Ikus,Ezkontzak gaineraeta seme-alabak ==
Lehendabizikoz, [[Andregoto Galindez]], [[Galindo Aznarez II.a]] Aragoiko kondearen eta Antsa Gartzezen alaba. Semea [[Antso II.a Nafarroakoa|Antso II.a]] zuten. Ezkontza honen ondorioz Erresuma biak batu ziren. Gartzeak Andregoto arbuiatu zuen 943 baino lehen eta hau [[Oibar]]ren zituen lurraldeetara joan zen non 971tik aurrera hil zen.<ref>Siresako kartulariaoren arabera, 971ko ekainaren 29an, Andregoto Galíndezek, Antso Gartxez bere semeak eta Urraka erreginak monasterioari ''Javierre de Martes'' hiribildua bere ondasun guztiekin batera eman zioten</ref><ref>{{erreferentzia|abizena=Ubieto Arteta|izena=Antonio|izenburua = Cartulario de Siresa| urtea = 1986| argitaletxea = Textos Medievales| isbn = 84-7013-217-2}}</ref> Hiru seme-alaba izan zituzten:
* [[Nafarroako erregeen zerrenda]]
 
* [[Nafarroako Antso II.a Gartzez Abarka|Antso II.a Gartzez]] "Abarka", [[Iruñeko Erresuma|Iruñeko]] erregea eta [[Aragoi]]koAragoiko kondea.
* Tota Gartzez<ref>991ko otsailaren 15ean, [[Leire]]n, Antso Gartzez "Abarka" erregeak eta Tota bere arrebak Ibargoitin zegoen Baiakoako monasterioa eta mahatsondo bat Arzangin eman zizkioten</ref><ref>{{erreferentzia|abizena= Martín Duque|izena= Ángel J.| izenburua = Documentación medieval de Leire (siglos IX a XII)| urtea = 1983|argitaletxea = Vianako Printzearen Erakundea| issn = 235-0625-8}}</ref>
* [[Urraka Gartzia (X. mendea)|Urraka Gartzez]],<ref name= "can"/> lehendabizikoz [[Fernan Gonzalez]] Gaztelako kondea ezkondu zuen. 970ean alargun bilakatu zenean, Urraka Iruñera itzuli zen. 972ko uztailean, bigarrenez, [[Gilen Antso Gaskoniakoa|Gilen Gaskoniakoa]] ezkondu zuen.<ref name= "mar"/> 1008an Urraka jada hilda zegoen, [[Antso VI.a Gilen Gaskoiniakoa]] bere semeak hala esan baitzuen.<ref>{{erreferentzia|abizena = Salazar y Acha|izena= Jaime de|izenburua = Urraca. Un nombre egregio en la onomástica altomedieval|urtea = 2006|aldizkaria = En la España medieval| alea = 1|orrialdea = 37|issn= 0214-3038| url = http://revistas.ucm.es/index.php/ELEM/article/view/ELEM0606220029A/21565|ref=CITAREFSalazar y Acha2006}}</ref>
 
943 baino lehen, bigarrenez, [[Leongo Teresa|Teresa Ramirez]], [[Ramiro II.a Leongoa]]ren alaba ezkondu zuen. Bi seme izan zituzten:
* [[Ramiro GartzeaGartzia Viguerakoa|Ramiro GartzeaGartzez]], [[Viguerako Erresuma|Viguerako lehen erregea]].<ref name= "mar"/> 981eko uztailaren 9an hil zen [[991Almanzor]]an hilborrokatzen zenari zela.<ref name= "can"/>
* Semeno Gartzez kondea. Kordoban izan zuten gatibu. 978an anaiekin batera joan zen, [[García Fernández]] kondeak hala eskatuta, Covarrubiasera.<ref>Siresako kartularioaren arabera, 978ko abenduaren 15ean, {{lang|la|''Sancius rex et Urraka regina, una cum germanis nostris Ranimiro et Eximino memmores sumus quod genitor noster Garsea rex''}}</ref>
 
== Erreferentziak ==
{{erreferentzia_zerrenda|2}}
 
{{Nafarroako errege-erreginen aurkibidea}}
 
{{bizialdia|919ko|970eko|Gartzea 1}}
[[Kategoria:970eko heriotzak]]
[[Kategoria:Nafarroako errege-erreginak]]
[[Kategoria:Semeno leinua]]
[[Kategoria:Nafarroako errege-erreginak]]
[[Kategoria:Aragoiko kondeak]]
184.158

edits