«André-Marie Ampère»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
(Gauza interesgarri batzuk gehitu ditut gaztelerazko textutik)
| lana3 =
}}
'''André-Marie Ampère''' ([[Lyon]], [[Frantzia]], [[1775]]eko [[urtarrilaren 20]]a - [[Marseilla]], [[Frantzia]], [[1836]]ko [[ekainaren 10]]a) fisikari eta matematikari [[frantzia]]rra zen, [[elektromagnetismo]]aren aurkitzaile nagusietako bat. [[NazioartekoHainbat Unitategailu Sistema]]renere asmatu zituen, hala nola [[korronte elektrikosolenoide]]arena, [[Anperetelegrafo]] unitateaelektrikoa bereeta omenez da[[elektroiman]]a.
 
[[Nazioarteko Unitate Sistema]]ren [[korronte elektriko]]aren [[Anpere]] unitatea bere omenez da.
 
== Biografia ==
[[Frantziako Iraultza]]n zehar, André-Marieren aita [[Lyon]]era joan zen seguruago egoteko, baina [[1793]]. urtean errepublikazaleek hiria hartu zutenean gillotinaz hil zuten. Bere aitaren hilketak izugarrizko kolpea izan zen André-Marierentzat.
 
[[1801]]. urteanean [[Bourg-en-Bresse]]erara joan zen eta [[fisika]] eta [[kimika]] irakasle izendatu zuten. Bere emaztea eta bere semea [[Jean-Jacques Ampère]] [[Lyon]]en utzi zituen. 1803. urtean, bere emaztea hil zen eta depresioak jo zuen. [[1809]]. urtean [[Paris]]ko Eskola Politeknikoaren matematika irakasle izendatu zuten.
 
1. Telegrafo elektrikoa sortu zuen.
 
[[1814]]. urteanan [[Frantziako Zientzia Akademia]]ren kide izendatu zuten, matematiken alorrean, eta bere zientzia-ikerketak egiten jarraitu zuen.
 
[[1820]]ko [[irailaren 11]]n [[Hans Christian Ørsted]]en aurkikuntzaren berri izan zuenean, korronte elektrikodun eroaleak [[iparrorratza]]ren iparra desbideratzen zuela, Ampère berehala hasi zen lanean. Astebete geroago, [[irailaren 18]]an Ampèrek korrontedun kable paraleloek elkar erakartzen edo aldaratzen zutela frogatu zuen, korronteen noranzkoen arabera: noranzko berdinarekin erakartzen dira eta aurkako noranzkoarekin alderatzen dira.