«Baserri»: berrikuspenen arteko aldeak

18 bytes added ,  Duela 8 urte
ez dago edizio laburpenik
'''Baserria''' [[Euskal Herria|Euskal Herriko]] [[Atlantiko]]ko [[isurialde]]ko [[landetxe]] tradizional bat da. Historikoki, bertako jarduera nagusiak [[nekazaritza]] eta [[abeltzaintza]]ren ingurukoak izan dira. '''Baserritarrak''' dira bertan bizi diren pertsonak.
 
Gaur egun, aldaketa [[ekonomia|ekonomiko]] handiek lanbide tradizionalak krisialdian ipini dituzte, eta baserrien gainbehera ekarri. Hala ere, [[lehen sektore ekonomikoa]]n ez baizik [[hirugarren sektore ekonomikoa|hirugarrenean]] topatu dute baserritar batzukbatzuek irtenbidea, partziala bada ere: [[turismo]] arloan, alegia. Izan ere, baserri asko [[landa-turismo]]ra bideratu dituzte.
 
== Eremu geografikoa ==
 
Baserriak [[Euskal Herri]]ko isurialde atlantikoan zabaltzen dira, hain zuzen [[Bizkai]]an, [[Gipuzkoa]]n, [[Ipar Euskal Herri]] osoan ([[Zuberoa]] izan ezik){{erref behar}} eta [[Araba]]ko eta [[Nafarroako Erresuma|Nafarroa]]ko iparraldean. Ezaugarri komunak dituzten etxaldeak dira, ondoko lurraldeetako etxaldeetatik bereiziak [[Gaskoinia]]ko ''oustaù'' direlakoen salbuespenarekin.{{erref behar}} Hala ere, Euskal Herriko baserrien artean desberdintasun funtzional eta arkitektonikoak dituzte.
 
Arabako eta [[Nafarroa Garai]]ko hegoaldeko nekazaritza landetxeak, berriz, [[Espainia]] lehorreko etxearen ereduari egokitzen zaizkio eta baserriaren eredutik guztiz aldentzen dira. Arabako eta Nafarroa Garaiko erdian, bada zerrenda bat badago, baserriaren eta Espainia lehorreko etxaldeen arteko eredu mistoa atxikitzen duena.
 
Euskal Herritik kanpo ere, [[Landak|Landetako]] ''oustaù'' delako etxea Lapurdiko baserrien antzekoa da. Gaskoinia Euskal Herriaren jatorriari hertsiki lotua izan da, baina hango landetxearen kultura bereziagatik artikulu honetatik at geratzen da. Kantabriako landetxeekin alderaturik, berriz, desberdintasun handiagoak ditu.{{erref behar}}
 
== ''Baserri'' hitza ==
[[Euskara]]z '''baserriak''' [[etxe]]az gainera etxeari dagozkion lurrak ere hartzen ditu, [[etxalde]]a alegia. "[[Baso|Bas(a)]]-" aurrizkiak "baserri" hitzean zehatz -mehatz "basati" esan nahi du, eta bere adierazpena luzatuz "[[Landa (paisaia)|landa]]-". "Herri"ak ditubaditu euskaraz esanahi batzukbat baino gehiago: geografikoki zabalenetatik mugatuenarainomugatuenera, "[[herrialde]]", Euskal Herria bezala, "[[Lurraldearen antolakuntza|lurralde]]" edo "[[eskualde]]", [[Goierri|Goiherri]] bezala, etxe multzo apal bat (''village'' frantsesaz) eta azkenean etxe bakar bat baserri hitzean, artikuloartikulu honen ikergaia. Jakinez, herriak "[[tribu|enda]]" edo "[[Nazio|nazi]]o" ere adieratzen ditu (es. ''pueblo'', fr. ''peuple'').
 
[[Ipar Eskual Herri]]an baserriari maiz "maison basque" izendatzenesaten zaio, edota eskual hitzez "[[borda]]" edo soilki "etxe". Hirurok nahaskorrak dira. "Maison Basque"az eraikin modernoak baita, baserriatik inspiraturik itxura dituen, halaber baserri arkitektur eredua beti bat datoz ez direla eta funtzioak guztiz desberdinak dauzkatela, ulertzen dituzte. "Borda" jatorriz artzain txabola zen eta esanahi hau oraindik ere erabiltzen da. Iparraldean, beraien izenei "borda" eransten zaizkie, oro har apalak diren, baserri zenbaki mugatu bat bada, esate baterako: Berruetako Borda, Chokoko Borda, Lau Ezkilen Borda, etab.. Baserri bereziki handi edo aberats hainbat [[Erdi Aro]]ko [[dorretxe]] izan ziren, batzuetan bai Iparraldean bai [[Hego Euskal Herri]]an "[[jauregi]]"ri deritzete. Jauregiaren kontzeptua "pazo" galiziar duinari hurbilago da, "palacio" espainar handientsuari baino: Zelaibar jauregia, [[Igartza]] jauregia, Jauregibeitia, etab.. Euskal lurralde guztietan baserririk asko da zeinen izenean hitza "etxe" azaltzen da, solte ala hatzizki bezala: [[Arnaga etxea]], [[Etxebarria (argipena)|Etxebarria]], Bengoetxe. Sarritan baserriari etxea besterik gabe aipatzen dala oroi dezagun. Gipuzkoako eta Nafarroako ekialdean eta Ipar Eskual Herri osoan bere jabearen bataio-izenaz, abizenaz ala lanbideaz eta "(e)nea" hatzizkiaz, literalki "ene etxea" esan nahi duen, osatuak diren baserri berezko izenik asko da: Perunea, Artzaienea ( artzainaren jabetza ), Mitxelenia etab .. Beste erabiltzen den hatzizki berdintsu bat "(t)egi" da, sinpleki "toki" adieraziz: Lopetegi , Markotegi , Satrustegi , etab.. Baserriko sendiaren eta baserritarren arteko harreman hestua 4ren atalean "Gizarteko gailentasuna eta zuzenbidezko gaitasuna"z dihardugu behean.
 
== Garapena ==
Anonymous user