«Parmenides»: berrikuspenen arteko aldeak

554 bytes added ,  Duela 6 urte
Etiketa: Mugikor edizioa
[[Fitxategi:Parmenides.jpg|thumb|right|200px|Parmenides irudikatzen duen eskultura.]]
[[Parmenides]] edo '''Parmenides Eleakoa''' ([[greziera]]z Παρμενίδης), ([[Elea Magna]], [[K. a. 540510eko hamarkada|K.a. 510]] - [[K. a. 470450eko hamarkada|K.a. 450]]) [[Antzinako Grezia]]ko filosofo [[presokratiko]]a izan zen. [[Eskola eleatiko]]ko sortzaile eta filosofo garrantzitsuena kontsideratu ohi da. Parmenidesek Eleako gobernuan parte hartu omen zuen. Hasieran, [[Pitagoras]]en jarraitzailea izan omen zen, baina berehala gainditu zuen [[pitagorismoa]], bere sistema filosofikoa garatzeko. Parmenidesen eragina nabarmentzekoa da mendebaldeko pentsamendu metafisikoaren historian, lehendabizikoz ''Izatea''ri buruzko hausnarketa garatu baitzuen. Parmenidesekin kosmologia ontologia bihurtzen da.
 
==Ontologia==
Parmenidesek poema bat idatzi zuen, ''Izadiari buruzNaturaz. ''Lan honetako zati garrantzitsuak, hexametroetan idatzita, [[Sexto Empiriko]] eta [[Simplizio]]<nowiki/>ri esker kontserbatu dira, 160 bertso guztira. Poemak hiru atal ditu: Proemioa, Egiaren (''[[aletheia]]'') bidea eta Iritziaren (''[[doxa]]'') bidea. Parmenides bere ideia filosofiko berriak aurkezten saiatzen da poeman. Lengoainahiz eta lengoai metaforiko-sinbolikoaren erabilerak interpretazio-arazo batzuk dakartzaekarri.
 
Parmenidesen teoriaren arabera, IzakiaIzatea (''den''a) hilezkorra da, betea, bakarra, aldaezina, osoa, homogeneoa eta zatiezina da. Izate Absolutuaren natura ulertezina dela baiztatzen du. HortazBestaldetik, itxurazko munduko aniztasuna eta mugimendua errefusatu behar diradirela dio, zentzumenek eragindako iruzurrak baitira. Zentzumenak, beraz, gezurtiak dira.
 
Egiaren bidean (arrazoiarena) Parmenidesek baieztatzen du edozein ikerkuntzatan bi posibilitate logikoki koherente, baztertzaileak direnak, soilik daudela: ikerkuntzaren objektua badela edo ez dela. [[Logika]]tik [[metafisikaontologia]]<nowiki/>rantz ("''pentsa daitekeena eta izan daitekeena biak bat baitira''")abiatuta Parmenidesek lau proposizio erabiltzen ditu Izatearen existentzia frogatzeko:
* "''Badena bada".''
* "''Ez dena ez da".''
* "Ezin daiteke esan ez dena badenik".
 
Errealitatea ezagutzeko irizpide bakarra adimena da, ez zentzumenak, baina kontraesanik gabe erabiliz. [[Ez-kontraesan]]<nowiki/>aren printzipio logikoa erabiltzen du Parmenidesek erralitatea bera kontraesanik gabeko zerbait dela azpimarratzeko ("''pentsa daitekeena eta izan daitekeena biak bat baitira''").
Hortaz, ''ez-izatea''ren existentzia (logiko zein metafisikoa) absurdoa dela frogatutzat ematen du Parmenidesek.
 
Hortaz, ''ez-izatea''ren existentzia (logiko zein metafisikoaontologikoa) absurdoa dela frogatutzat ematen du Parmenidesek: Izatea bada eta ezereza (ez-izatea) ez da ezer.
 
== Erreferentziak ==
74

edits