«1812ko angloamerikar gerra»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
t (Bot: Cambiada la la plantilla: Elhuyar)
{{Gerra infotaula
[[Fitxategi:War of 1812 Montage.jpg|300px|thumb|1812ko Gerrateko irudi batzuk]]
| izena = 1812ko angloamerikar gerra
| guda =
| frontea =
| irudia = [[Fitxategi:War of 1812 Montage.jpg|300px|thumb|1812ko Gerrateko irudi batzuk]]
| oina = 1812ko Gerrateko irudi batzuk
| data = [[1812]] – [[1815]]
| lekua = [[Ipar Amerika]]
| koordenatuak =
| lurraldea =
| emaitza = [[Ganteko ituna]] ([[1814]]), ''[[statu quo ante bellum]]''.
| egoera =
| gudulari1 = {{Bandera|Ameriketako Estatu Batuak|1795}}
| gudulari2 = {{Bandera|Erresuma Batua|1606}}
| komandante1 = {{Banderaikur|Ameriketako Estatu Batuak|1795}} [[James Madison]] <br /> {{Banderaikur|Ameriketako Estatu Batuak|1795}} [[Henry Dearborn]] <br /> {{Banderaikur|Ameriketako Estatu Batuak|1795}} [[Jacob Brown]] <br /> {{Banderaikur|Ameriketako Estatu Batuak|1795}} [[Winfield Scott]] <br />{{Banderaikur|Ameriketako Estatu Batuak|1795}} [[Andrew Jackson]] <br />{{Banderaikur|Ameriketako Estatu Batuak|1795}} [[William Henry Harrison]] <br />{{Banderaikur|Ameriketako Estatu Batuak|1795}} [[William Hull]]<br />{{Banderaikur|Ameriketako Estatu Batuak|1795}} [[Oliver Hazard Perry]]
| komandante2 = {{Banderaikur|Erresuma Batua|1606}} [[Robert Jenkinson (Liverpoolgo II.a dukea)|Lord Liverpool]]<br />{{Banderaikur|Erresuma Batua|1606}} [[George Prévost]]<br />{{Banderaikur|Erresuma Batua|1606}} [[Isaac Brock]]†<br />{{Banderaikur|Erresuma Batua|1606}} [[Roger Hale Sheaffe]]<br />{{Banderaikur|Erresuma Batua|1606}} [[Gordon Drummond]] <br />{{Banderaikur|Erresuma Batua|1606}} [[Robert Ross]] †<br />{{Banderaikur|Erresuma Batua|1606}} [[Edward Pakenham]]†<br />{{Banderaikur|Erresuma Batua|1606}} [[Charles de Salaberry]]<br />{{Banderaikur|Erresuma Batua|1606}} [[Tecumseh]]†
| indarra1 =
| indarra2 =
| galera1 = &nbsp;&nbsp;2.260 hildako borrokan. <br /> &nbsp;&nbsp;4.505 zauritu. <br /> 15.000 (est.) hildako beste kausagatik.
| galera2 = 1.600 hildako borrokan. <br /> 3.679 zauritu. <br /> 3.321 hildako beste kausagatik.
| oharra =
}}
'''1812ko gerra''', edo '''Gerra anglo-amerikarra''', 1812-1815 urteetan Ameriketako Estatu Batuen eta Erresuma Batuaren (Britainia Handiko eta Ipar Irlandako Erresuma Batua, eta kolonia kanadarrak) artean egin zuten gerratea izan zen. Borrokak lurrez eta itsasoz izan ziren.
 
Estatu Batuek egin zuten gerra-deklarazioa, 1812. urteko ekainaren 18an. Arrazoi batzuk: batetik, britainiarrek ezarrita zituzten merkataritzako murriztapenak (Europan ere gerran ziren, Frantziaren[[Frantzia]]ren kontra); bestetik, [[Royal Navy|Britainiarren Errege Itsas Armadarako]] merkataritza-ontziak eta marinelak derrigorrez errekrutatzen ziharduten; eta gainera britainiarrek Estatu Batuak zabaltzearen kontra zeuden indiar indigenei laguntzen zietelako.
 
== Gerraren garapena ==
 
Britainiarren armada [[Napoleondar Gerrak|Europako gerran]] lanpetuta zegoenez, hasieran defentsa-estrategiaz jardun zuten, amerikarrek Kanadako lurralde batzuk inbaditu arren, itsasoko erasoz uxatuz. Beraz, estatubatuarrek Kanadan[[Kanada]]n lurrez sartzea erabaki zuten.
 
1814an britainiarrek hiru armada bidali zituzten Ipar Amerikara Estatu Batuak inbaditzekotan: Mainen[[Maine]]n sartu ziren, eta [[Washington D.C. hiriaHiria]] ere hartu zuten, eraikin publikoak suntsituz, [[Etxe Zuria]] barne.
 
Bestalde, estatubatuarrek ipar-mendebaldean eta hego-ekialdean indiarrak garaitu zituzten: britainiarrek lagunduta, indiar indigenen estatu independentea sortu nahi zuten, baina menperatuak izan ziren. Britainiarrek [[New York]], [[Baltimore]] eta [[New Orleans]] inbaditu nahi izan zuten arren, estatubatuarrek atzera eragin zieten.
 
Gerrako azken borroka [[New Orleans-koOrleansko batailagudua]] izan zen: estatubatuarrak izan ziren garaile. Hala ere, ordurako bakea sinatuta zuten alde biek. [[Ganteko HitzarmenarekinHitzarmena]]rekin bake-akordioa lortu zuten: mugak lehen zeudenetan utzi zituzten, eta alderdi biak garaile sentitu ziren. Kanadakoak, hegoaldeko herrialdeak ez zituelako menperatu, pozik zeuden; eta estatubatuarrek ere ospatzen zuten nazio-batasunaren espirituak indar handia zuela eta nazioartean ahaltsuak zirela erakutsi zutelako.
 
== Erreferentziak ==
{{Elhuyar-HPS 2012 | data=2012/11/29}}
 
{{CommonscatCommonskat|War of 1812}}
 
[[Kategoria:AmerikakoErresuma historiaBatuko gerrak]]
[[Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako gerrak]]
[[Kategoria:1810eko hamarkada]]
 
{{Link GA|de}}
{{Link FA|fr}}
{{Link GA|ja}}
 
[[af:Anglo-Amerikaanse Oorlog van 1812]]
169.341

edits