«Fauvismo»: berrikuspenen arteko aldeak

459 bytes added ,  Duela 7 urte
ez dago edizio laburpenik
{{lanean|xirkan}}
[[Fitxategi:Portrait of Henri Matisse 1933 May 20.jpg|thumb|150px|Henri Matisse '''Les Fauves'''eko buruenetakoa izan zen]]
'''Fauvismoa''' ([[frantses]]ezko ''fauve'' hitzetik dator, hots, ''basapiztia'') [[XX. mende]]ko hasieran sortu eta biziraupen laburra izan zuen [[margolaritza]] modernoko mugimendua izan zen.
 
== Historia ==
Fauvismoa zaletasun bereko eta jarrera artistiko oso hurbileko pintore multzo bat zen, kritikaren erasoak elkarrengana hurbildu baizik ez zuena. Ez zen ez elkarte antolatu bat, ez adiskidetasunez edo sineste artistiko zehatz batez elkarri loturiko talde sendo bat, ez eskola bat. Higikunde hura [[Matisse]]ren inguruan eratu zen, hura baitzen adinez eta nagusitasun intelektualez zeregin hartarako egokiena. Harez gainera, [[Georges Rouault|Rouault]], [[Albert Marquet|Marquet]], [[Charles Camoin|Camoin]], [[Henri Manguin|Manguin]], [[Jean Puy|Puy]], [[André Derain|Derain]], [[Maurice de Vlaminck|Vlaminck]], [[Othon Friesz,|Friesz]] eta [[Raoul Dufy|Dufy]] izan ziren fauvista nagusiak, baina zerrenda hori ez da inondik ere ituaitxia eta mugatua, aitzitik, taldearen muin edo gisakotzat hartzen diren hamar bat lagun horiez gainera, baziren, baita ere, unean uneko adiskidetasunagatik edo bestelako zernolakoren bategatiktaldebategatik, talde hartara hurbilduak eta talde hartatik urrunduak, eta baziren, orobat, artearen historiak beren geroztikako lanengatik eta bere obraren bilakaerarengatik beste eskolen eta joeren baitan sartu izan dituenak, nola diren [[Georges Braque|Braque]], [[Jean Metzinger|Metzinger]], [[Robert Delaunay|Delaunay]]...
 
Ez da erraza fauvismoaren jatorriak zeintzuk izan ziren jakitea. Fauvista gehienek bere kasa ikasiak eta prestatuak zirela esaten zuten, eta ez zuten eragin finkorik aitortu, [[Van GoghenaGogh]]ena izan ezik. Itxura denez, [[Gustave MoreaulcMoreau]]k Arte Ederren eskolan zuen lantegia izan zen fauvisten harrobi nagusia.
 
Bukatu, ordea, bat-batean bukatu zen fauvismoa, eta tupusteko bukaera horrek harrituta utzi zituen artearen historialariak. Bat-batean margo ilunak erabiltzen hasi ziren (marroiak, berde itzaliak, urdin ilunak), eta koadroa antolatzeko modu zurrun eta geometrikoak. Ez zen beraz bilakaerarik izan, erabateko haustura baizik.
 
Bat-batean margo ilunak erabiltzen hasi ziren (marroiak, berde itzaliak, urdin ilunak), eta koadroa antolatzeko modu zurrun eta geometrikoak. Ez zen beraz bilakaerarik izan, erabateko haustura baizik.
== Fauvismoaren ezaugarriak eta eraginak ==
Fauvisten arteko lotura eta ezaugarri nagusia kolore biziak erabili izana da, bere garaiko jende asko asaldatu zuen ezaugarria hain zuzen ere. Koloreak beren horretan ezartzen zituzten koadroan : gorriminak, horiak, herdeak Vlaminckek ; gorriak eta urdinak Derainek ; laranjak eta ubelak Matissek eta Manguinek. ; denekDenek ez zuten margo eskala bera erabiltzen, baina denek erabili zituzten kolore bizi horiek, aldez aurretik azterketa sakonak egin ondoren, batez ere Gauguinen[[Gauguin]]en eta Van Goghen obran. Koloreak balio adierazkor bat zuen haientzat, eta zirrarak adierazteko erabiltzen zuten mugimenclua irudikatzeko bezainbat.
 
Koloreak balio adierazkor bat zuen haientzat, eta zirrarak adierazteko erabiltzen zuten mugimenclua irudikatzeko bezainbat.
 
Plano margotuen kontrakotasunaren bidez mugimendua eta sakonera iradokitzen zuten . Hori da, inondik ere, fauvistek egin zuten ekarpenik emankorrena. Fauvismoa bukatu oncloren ere, pintore haiek margoen ezaugarri hori sakontzen jarraitu zuten, eta alderdi horretan pintura abstraktua zordun zaio fauvismoari. Esan izan da fauvistak, margoez liluraturik, guztiz axolagabeturikzeudela marrazkiaz eta irudien antolamencluaz . Egia da hori ez zela haien kezka nagusia . Berariaz marraztu zuten marrazkera soilaz eta are batzuetan traketsaz, nahiz Matisse eta Dufy, adibidez, marrazkilari bikainak ziren.
 
Plano margotuen kontrakotasunaren bidez mugimendua eta sakonera iradokitzen zuten . Hori da, inondik ere, fauvistek egin zuten ekarpenik emankorrena. Fauvismoa bukatu onclorenondoren ere, pintore haiek margoen ezaugarri hori sakontzen jarraitu zuten, eta alderdi horretan pintura abstraktua zordun zaio fauvismoari. Esan izan da fauvistak, margoez liluraturik, guztiz axolagabeturikzeudelaaxolagabeturik zeudela marrazkiaz eta irudien antolamencluaz antolamenduaz. Egia da hori ez zela haien kezka nagusia . Berariaz marraztu zuten marrazkera soilaz eta are batzuetan traketsaz, nahiz Matisse eta Dufy, adibidez, marrazkilari bikainak ziren.
Fauvismoan erabateko ezaugarriak, denentzat berdinak, nekez finka badaitezke ere, fauvista askok sintesirako borondante garbi bat erakutsi zuten, estilizaziorako joera, alegia, eta, beraz, interes handia izan zuten joera hori berez zuten bi adierazpidetan : kartelak eta, batez ere, karikatura. Fauvista batzuk karikaturagile bikainak izan ziren.
 
Fauvismoan erabateko ezaugarriak, denentzat berdinak, nekez finka badaitezke ere, fauvista askok sintesirako borondante garbi bat erakutsi zuten, estilizaziorako joera, alegia, eta, beraz, interes handia izan zuten joera hori berez zuten bi adierazpidetan : kartelak eta, batez ere, karikatura. Fauvista batzuk karikaturagile bikainak izan ziren.
Fauvistek bidaia asko egin zituzten, eta paisajea landu zuten gehienbat : Paris eta bere inguruak, Normandia, Cote d'Azur, Anberes, Londres ; oso ikuspegi arruntak ziren : kale xumeak, portuak eta itsasertzak ; ez zuten ez paisaje fantastilcorik edo heroikorik pintatu, ez pertsonaia aipagarririk, eta oso bakan baizik ez izadi hilik.
 
Fauvistek bidaia asko egin zituzten, eta paisajea landu zuten gehienbat : [[Paris]] eta bere inguruak, [[Normandia]], Cote[[Kosta d'AzurUrdina]], [[Anberes]], [[Londres]]. ; osoOso ikuspegi arruntak ziren : kale xumeak, portuak eta itsasertzak. ; ezEez zuten ez paisaje fantastilcorikfantastikorik edo heroikorik pintatu, ez pertsonaia aipagarririk, eta, oso bakan baizik ez, izadi hilik.
XIX. mendeko pintore independente guztiek, margoari bere indar adierazkorra ematen ahalegindu ziren guztiek, izan zuten eraginik fauvismoan : DelacroLx, Turner, Manet, Redon, Monet, Cezanne, Gauguin...
 
[[XIX. mende]]ko pintore independente guztiek, margoari bere indar adierazkorra ematen ahalegindu ziren guztiek, izan zuten eraginik fauvismoan: [[Eugène Delacroix|Delacroix]], [[Joseph Mallord William Turner|Turner]], [[Manet]], [[Odilon Redon|Redon]], [[Claude Monet|Monet]], [[Cezanne]], [[Gauguin]]... Orobat [[Adolphe Joseph Thomas Monticelli|Monticelli]], [[Louis Carrand|Carrand]], Diaz[[Narcisse Díaz de la Peña|Díaz de la Peña]], [[Edvard Munch|Munch]], [[James Ensor|Ensor]] eta Picassoren[[Picasso]]ren lehenengo obrek. Baina, Munch izan ezik, fauvismoaren aitzindari berehalakotzat har baitaiteke, gainontzekoak zeltarkakozeharkako eragina izan ziren fauvismoarentzat . Eragin zuzenagoak izan ziren, nahiz batzuek auzitan jarri zituzten, inpresionismoa[[inpresionismo]]a, neoinpresionismoa eta [[Gustave Moreau]].
 
== Erreferentziak ==
31.143

edits