«Euskal mitologia»: berrikuspenen arteko aldeak

3.870 bytes removed ,  Duela 9 urte
 
 
DATURIK INPORTANTEA DA, TXORTAN ARITZEA GUSTATZEN ZAIOLA
== Ikuspegiak ikerlarien arabera ==
[[Fitxategi:Sugaar.jpg|thumb|175px|left|[[Sugaar]].]]
[[Fitxategi:Basajaun.jpg|thumb|175px|left|[[Basajaun]] eta [[Basandere]].]]
[[Fitxategi:Lamina1.jpg|175px|thumb|left|[[Lamina]].]]
 
==== [[Jose Miguel Barandiaran]] ====
Ukaezina da Barandiaranen ekarpen handia euskal mitologia zaharra jasotzeko eta kontserbatzeko orduan.
Barandiaranentzat, euskal mitologia eta erlijio berak, euskal gizakiaren arazo oinarrizkoenei erantzuteko erak dira.
Barandiaranek euskal kultura zaharraren mugak gaur egungo Euskal Herriko mugetatik haratago zabaltzen ditu, Pirinio guztiak eta beraien alboko eskualdeak hartuz.
Artzaintzaren kultura zaharrarekin lotzen du fenomeno hori, toponimia, transhumantziako bide zaharrak, erromatarren garaiko inskripzio akitaniarrak, [[Harrespil|mairubaratz]] eta trikuharrien guneak mendikatea guztian zehar...
 
==== [[Olivier de Marliave]] ====
Pirinioetako eta Euskal Herriko mitologiek batasun bat osatzen dute. Hala ere beraien mugak ez daude erabat zehazturik, [[Greziar mitologia]]n zein Erromatar mitologian bezala. Lan gutxi egin da Euskal mitologiaren oinarrietan sakontzeko, eta bere pertsonaiak, Jainko-Jainkosak eta heroiak sistematizatzeko.
 
Marliavek aipatzen dituen horretarako zenbait arrazoi hauek dira:
* Pirinioetako herriak beraien artean banatzen dituzten bi estatuek sekula ez dute onartu [[Piriniar kultura]] bat existitzen dela.
* Bigarrena, eta hau erabakigarria da, ez da orain arte sekula topatu "euskal-Piriniar" mitologiaren "fundazio idatzi"rik, mitologiaren sinismen multzoaren sorrera markatzen duen testua, beste [[epopeia]] mitologikoetan dagoen bezala. Beraz, Pirinioetako gizarte tradizionalek haien kosmologia oinarritzeko mahi gainean jartzen dituzten galderei erantzuten duen kontakizunik ez dago.
Ez dugu oinarrizko azalpenik Mendien sorreraz, bertako gizakien sorreraz, bertako Jainko-Jainkosa eta ireluen sorreraz...laburbilduz, ez dugu "Saga euskal-piriniar" bat, eta nahiz eta mitologia honen zenbait pretsonaia eta narrazio ezagutu, oso zatituta azaltzen zaigu dena, eta bakoitzak bere "papera" ahaztu egin du osotasunean.
 
Hala ere, argi dago mito eta elezahar multzo handia dagoela Pirinioetan eta Euskal Herrian, nahiz eta inolako narrazio epikoak bultzatu duen "Euskal-Piriniar" panteoi bakarra. Hau ematen da munduko beste lekuetan ere, [[Andeak]] mendilerroan esate baterako.
 
Jakina, munduko mendi multzo gehienak Jainko-Jainkosen bizileku dira, eta gurea ez da salbuespena.
 
Badakigu antzinako euskaldunek mendi gailurrak "jainkotu" zituztela, baina epigrafiaz gain, hutsa dakigu [[Xuban]], [[Aste]], [[Ageion]], [[Basaertis]] edo [[Arixo]]ren ezaugarriez.
 
Olivierrek baieztatzen du Pirinioetako hegoaldean zenbait ikerle eta folklorezalek egindako aspaldiko lanari esker, gauza gehiago jaso dela iparraldeko isurialdean baino. Hala ere, "ahozko tradizioa" da askotan ezagueraren iturri bakarra, bere muga guztiekin.
 
Olivierrek azpimarratzen du behar bat euskal mitologia piriniarra ikertzerakoan: ondo bereizi behar dira jatorrizko istorioak, herriaren ahozko tradizioan iraun dutenak, eta tokian tokiko sasijakintsuek asmatu eta apaindutakoak.
Olivierren ustez, bestalde, Pirinioetako mitologiak [[indoeuropar mitologia]]rekin zer ikusi handia du.
 
Amaitzeko, Olivierren ustez, "euskal kutsuak" estaltzen ditu Pirinio guztiak, maila ezberdinetan baina osorik. Toponimiak, etnologiak eta antropologiak horren berri ematen digute.
 
Gainera, Pirinioetako populazio honek nahasketa handiak izan ditu beste kulturekin urteetan zehar, eta egungo egoera horren ondorioa da. Eliza Katolikoak ere hainbat mito eta elezahar kristautu du bere interesen arabera, baina egun sinesmen zahar horiek galtzeko arriskurik handiena azken hamarkadetan Pirinioetan izaten ari diren aldaketa handiak eta "modernitatea" bera dira. Gainera ere datu inportanterikoen bat da luminchi bat zela eta rajoy berarekin txortan aritu dela.
 
== Izaki mitologikoak ==
Anonymous user