«Esne hortzeria»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
'''EsnezkoEsneko hortzeria''', edo '''hortz galkorrak,''' edo '''lehen hortzaldia''' haurtzaroan atera eta 8-10 urte bitartean ahoan aurki daitezkeen hortzak[[hortz]]ak dira. Denera 20 hortz izaten dira, iraunkorrekin alderatuta 12 gutxiago. Erortzeko garaia iristen zaienean, beraien lekua hortz iraunkorrek hartzen dute.
==Esne hortzeria==
'''Esnezko hortzeria''' edo hortz galkorrak, haurtzaroan atera eta 8-10 urte bitartean ahoan aurki daitezkeen hortzak dira. Denera 20 hortz izaten dira, iraunkorrekin alderatuta 12 gutxiago. Erortzeko garaia iristen zaienean, beraien lekua hortz iraunkorrek hartzen dute.
 
Jaiotzerakoen ahoan hortzak ez dira ageri, baina beranduago aterako diren hortzak jada hezurraren barnean egoten dira, garapenean. Kaltzifikazio prozesu hori haurra umetoki barnean dagoenean hasten da, 14.astean hain zuzen ere. 18.astean hasten da bigarren eta azken haginaren sortze prozesua.
 
IrtetzenIrteten diren lehen hortz galkorrak beheko erdiko ebakortzak izaten dira, haurrak sei hilabete dituenean gutxi gora behera. Ondoren erdiko goiko ebakortzak irteten dira, 8-12 hilabeteko adin bitartean. Jarraian alboko goiko eta beheko ebakortzen garaia iristen da. OrdurarteOrdu arte haginik ez da ageri ahoan, lehenengoa goiko lehenengo hagina izaten da 16 hilabeterekin, eta behekoa ondoren 14-18 hilebetehilabete bitartean hau ere. 19 eta 20 hilabeterekin hurrenez hurren goiko eta beheko betortzak jaiotzen dira eta azkenik bigarren haginak, behekoa lehenengo irtetzenirteten delarik. Prozesu guztiak bi urte eta erdi irauten du, eta haurrak 6 urte bete arte izango ditu ahoan, orduan hasten bait dirabaitira lehen hortz iraunkorrak jaiotzen. Hortz galkor hauek hiru urte eta erdi gutxi gora behera izaten ditugu ahoan, haur batetik bestera barioazioakbariazioak egon daitezkeela kontutan harturik.
[[Fitxategi:Supernumerary teeth.jpg|thumb|Aldatze prozesua]]
 
 
6 urte eta 12 urte bitartean hortz iraunkorrak irteten joango dira, garai horretan zenbait hortz galkor eta beste hainbat iraunkor aurki genitzazkeelarikgenitzakeelarik ahoan, adinaren arabera.Prozesu honi aldatze prozesua deritzo.
 
Hortz iraunkorrak irtetzenirteten doazen heinean, esnezko hortzak erortzen joango dira, beraien erroak birxurgatu egingo direlako. Erortze prozesua haur bakoitzean ezberdina izan daiteke, iraunkorren garapen prozesuarekin loturik baitago, eta prozesu hori indibiduala da.
 
Jaiotzen den lehenengo hortz iraunkorra berriz ia kasu gehienetan lehenengo hagina izaten da, bai goikoa eta baita ere behekoa, 6-7 urterekin. Ondoren bai beheko eta goiko erdiko ebakortzak irtengo dira. Jarraian alboko ebakortzak, beheko betortza eta haginaurrekoen txanda izango da. Jaioko den azkeneko hagina hirugarren hagina izantenizaten da, 17-21urte bitartean jaiotzen da normalean, nahiz eta bada inoiz hirugarren haginik irten ez zaion jendea.
 
==Esnezko hortzak eta iraunkorrak==
 
===EzberdinatsunakEzberdintasunak===
 
Hortz galkor eta iraunkorren artean badira zenbait ezberdintasun. Orokorrean esnezko hortzak txikiagoak eta zuriagoak izaten dira. Anatomikoki ere ezberdintasun nabariak izaten dituzte. Erroak luze eta estuagoak izaten dira, eta elkarrengandik nahiko aldenduta. Muin barrunbea aldiz, iraunkorrena baino handiagoa izaten dute, muin adar luze eta estuekin.
Ezberdintasun nabarienak hauexek dira:
*'''''Hortz kopurua'''''
Hortz galkorren barnean 3 hortz mota aurki genitzazkegenitzake, ebakortzak, betortzak eta haginak. Denera 20 hortz.
[[Fitxategi:Primary dentition.jpg|thumb|Hortz kopurua eta hortz motak]]
 
''Goiko lau hagin (bi lehenengo hagin eta bi bigarren hagin)''
 
''Beheko lau hagin (bi lehenengo hagin eteta abibi bigarren hagin)''
 
Hortz iraunkorren artean berriz 4 hortz mota aurki genitzazkegenitzake, ebakortzak, betortzak, haginaurrekoak eta haginak. Denera 32 hortz.
 
''Goiko lau ebakortz (bi erdiko eta bi alboko)''
 
''Beheko lau ebakortz (bierdikobi erdiko eta bi alboko)''
 
''Goiko bi betortz''
*'''''Hortzen proportzioa'''''
 
Hortz galkorretan koroa eta erroaren arteko proportzioa handiagoa da, iraukonkorretaniraunkorretan baino. Esnezko hortzak oso erro luzea edukitzen baitute koroarekin alderatuta.
 
*'''''Diastemak'''''
''Hortz iraunkorretan koroa luzeagoa izaten da, galkorretan baino''
 
''Iraunkorren kolorea horixkagoa izaten da esnezkoena baino, hauek zurizkagoakzuriagoak izaten dira''
 
''Iraunkorretan hortzek duten kontaktua puntu baten izaten da soilik eta galkorretan berriz ondoko hortzarekin duen kontaktua handiagoa izaten da''
''Periokoronaritisa''
 
Jaiotzen ari den hortzaren inguruko mukosaren inflamaioinflamaizo eta infekzioa. Oso mingarria izan daiteke, baina normalean hirugarren hagin iraunkorrarekin bakarrik gertatu ohi da.
 
''Erupzioko kisteak''
''Erupzioko hematomak''
 
Kisteak bezala, hauek ere hortza jaioko den lekuan agertzen dira aste batzuk lehenago. Hauek odol pilaketaren ondorioz sortzen dira, eta tratamendurik behar ez duten arren batzuteanbatzuetan drenatudrainatu egiten dira.
 
''Operkuluak''
Hortzak jaiotzen direnean geratzen diren mukosa gorpuzkiak dira. Bakarrik desagertzen dira.
 
''GingivitisGingibitis marjinala''
 
Hortzak hortzoia zulatzen duenean sortzen den gorritasunari deritzo. Higiene neurri egokiak gomendatzen dira, benetako gingibitisa sahiestekosaihesteko.
 
'''Sarri agertu ohi diren kuadro klinikoak'''
===Ezaugarriak===
 
''Erdiko goi ebakortza:''Iraunkorrekin alderatuta arroa koroarekiko luzeagoa da. Zingulua luzeagoa izaten dute. KOroa zabaleran, garaieran bainohandiagoabaino handiagoa izaten da.
 
[[Fitxategi:Gray1004.png|thumb|Hortz galkorrak]]
''Bigarren goi hagina:''Lehenengoa baino handiagoa da, hala ere erroak parekoak ditu.
 
''Beheko ebakortzak:''Iraunkorrak baino txikiagoak izanik, oso parekoak dira antomikokianatomikoki. Erroa luzea izaten dute eta erdikoa albokoa biano handiagoa da.
 
''Beheko betortza:''Koroa txikiagoa izaten dute, goikoaren oso antzekoa delarik.