«Kornalina»: berrikuspenen arteko aldeak

342 bytes added ,  Duela 9 urte
ez dago edizio laburpenik
{{mineral infotaula
[[Fitxategi:Carnelian sard (mineral specimen).jpg|300px|thumb|right|Kornalina eta sardozko bitxi leunduak.]]
|izena = Kornalina
|irudia = Carnelian sard (mineral specimen).jpg
|kategoria = [[Kaltzedonia]]ren aldaera
|formula = [[Silizio dioxido]]a, SiO<sub>2</sub>
|kolorea = marroi-gorrixka
|habitoa =
|sistema = Trigonala
|haustura =
|fraktura =
|gogortasuna = 6 - 7
|distira = bitreoa, koipetsu
|errefrakzio_indizea =
|pleokroismoa =
|marra = Zuri
|dentsitate = 2.59 - 2.61
|urtzea =
|disolbagarritasuna =
}}
'''Kornalina''' [[mineral]] bat da, [[kaltzedonia]]ren barietate bat, [[gorri]] kolorekoa, arruntki erdi[[harribitxi]] bezala erabiltzen dena.
 
== Historia ==
[[Fitxategi:Carnelian intaglio Prolemaic queen CdM Paris.jpg|thumb|left|[[Ptolomeotar dinastia]]ko erregina bat zizelkatua duen kornalina, [[aro helenistiko]]koa. [[Frantziako Liburutegi Nazionala|Frantziako Liburutegi Nazionaleko]] Cabinet des Médailles.]]
Jada [[K. a. V5. milurtekoa|K. a. V.]]-[[K. a. IV4. milurteamilurtekoa|K. a. IV. milurtekotik]] [[Mehrgarh]]en [[arkuzko taladro]]a erabiltzen zen kornalina zulatzeko.
 
[[Antzinako Egipto|Antzinako egiptoegiptiarrentzat]]arrentzat kornalina bizitzaren ikur gorria zen, erlijio praktika zehatz batzuekin lotua, non [[Isis]] jainkosak, hildakoa honi beste mundura egin beharreko bidaian laguntzeko erabiltzen zuena. [[Tutankamonen hil mozorroa|Tutankamon faraoiaren urrezko hil mozorroa]]n erantsia ikus daiteke. Animali sakratuetan zizelkatua ere ikus daiteke, [[Amon]] jainkoaren [[ahari]]an edo [[Horus]] [[belatz]]ean kasu (eguzkiaren ikurra). [[Turkesa]] eta [[lapis lazuli]]ekin lotzen zen bere boterea indartzeko.
 
[[Brontze Aro]]ko kornalinak berreskuratu ziren [[Kreta]]ko [[Knossos]] hiriko aztarnategi [[zibilizazio minoiko|minoiko]]etan, apaindura arte bezala [[K. a. 1800]] inguruan erabilia.
Sardoa [[asiria]]rrek [[zigilu zilindriko]]etarako, antzinako egiptoar eta feniziarrek [[eskarabeo]]etarako eta lehen greziarrek eta [[etruria]]rrek bitxietarako ere erabili zituzten.
 
''Odem'' [[hebrearhebreera]]ra (''sardius'' bezala itzulia, sardoa), Apaiz Gorenaren (Hoshen) paparreko lehen harria harri gorri bat zen, beharbada sardoa, baina baliteke, baita, [[jaspe]] gorria izatea ere.
 
[[Fitxategi:Cornelian necklace BM GR1897.4-1.623.jpg|thumb|right|Urrezko apaingarriak eta kornalinazko perlak dituen lepokoa, [[zipretar artea]] mizenastar inspirazioarekin, [[K. a. 1400]]-[[K. a. 1200]]ekoa. [[Enkomi]]koa. [[British Museum]].]]
 
Bere bertute izpiritualen ondorioz [[Filipe (apostolua)|Felipe Apostoluaapostoluaren]]ren ikurra da, eta [[zilar]]rezko eraztun batean grabatu eta sartua, [[Mahoma]]ren zigilua eratzen du.
 
Hasierako kristauen artean, jazarpenari zioten beldurragatik eta elkar ezagutzeko, euren fedearen ikurretako batzuk ziren [[arrain]], ontzi, [[gurutze]] eta palmondo hostoz grabatutako kornalinak erabiltzen zituzten.
 
== Etimologia ==
Kornalina hitza [[latin]]ezkezko ''caro'' edo ''carnis'' hitzetik dator, [[haragi]]a esan nahi duena, haragiaren kolorearekin duen antzekotasunagatik. [[Plinio Zaharra]]ren arabera, sardo izena [[Lidia]]ko [[Sardes]] hiriaren izenetik dator, baina baliteke, baita, [[pertsiera]]zko سرد (''sered'') hitzetik etortzea ere, gorri-horixka esan nahi duena.
 
{{commonskat|Carnelian}}
== Kanpo loturak ==
{{commons}}
 
[[be:Карнеол]]
186.091

edits