Ireki menu nagusia

Aldaketak

48 bytes removed ,  Duela 7 urte
ez dago edizio laburpenik
{{Lanean|OIg.dearanzabal}}
{{wikitu}}
 
[[Fitxategi:Oil_producing_countries_map.PNG|thumb|Gaur egun erregai nagusia petroleoa da. Erregai honen produktoreak goiko irudian.]]
 
'''Erregaia''' oxidazio bortitz baten ondorioz [[Bero|beroa]] oso motelki askatzen duen edozein [[Material|material]] edo [[Elementu|elementu]] da, eta [[energia]] askatzeko ahalmena duena. AskatatutakoAskatutako energia horrek [[Lan (fisika)|lan mekanikoak]] (fisikoak, alegia) burutzeko aukera ematen diote [[Gizakia|gizakiari]]. [[Errekuntza]] gertatu ahal izateko, erregaia [[Oxigenoa|oxigenoarekin]] harremanetan egon behar da, nahiz eta energiaren askapena lortzeko modu ezberdinak dauden. Nagusiak [[Erreakzio exotermikoa|erreakzio exotermikoak]] eta [[Fusio nuklearra|fusio nuklearrak]] dira.
Orokorki begiratuta, erregaia bi ataletan banatzen da:
 
* [[Erregai solido|Erregai solidoak]]: Atal honetan [[ikatza]], [[zura]] eta [[turba]] bezalakoak sartzen dira. [[Natura|Naturan]] aurkitutako elementuak dira eta ondorioz eraldaketa kimikorik jasan ez dutenak. Erregai edo elementu hauek naturarekin bat sortutakoak izateak ondorio bat dakar: bere erabilpena [[Historia|historian]] zehar. Erregai solidoak [[Historiaurre|historiaurreko]] garaitik erabili izan dira, historian zehar gaur egun arte iraunduziraunez.
* [[Erregai fluido|Erregai fluidoak]]: Naturan erregai fluidoak erregai solidoak baino ez ohikoagoak direnez, gizakiak elementu hauek areagotu ditu, era [[Industria|industrializatu]] baten bidez. Bi eratako erregai fluidoak daude: likidoak ([[GasoleoGasolio|gasoleoagasolioa]], [[Keroseno|kerosenoa]], [[gasolina]]...) eta gaseosoak ([[Gas natural|gas naturala]], [[Petroleoaren gas likuatuakPGL|petroleoarenpetrolio gas likuatuaklikidotuak]]...)
 
[[Izaki bizidun|Izaki bizidunek]] haien [[Gorputz|gorputzetan]] erragaiakerregaiak dituzte, [[karbohidrato]], [[lipido]] eta [[proteina]] deituak. Energia askatzen duten elementu hauen bidez, lan mekanikoak burutzeko ahalmena ematen zaie izaki bizidunei. Hala ere, elementu hauek, erregai guztiak bezala, ez dute energia mota bakarra askatzen. Hondakin bezala beste energia batzuk askatzen dira errekuntza bakoitzarekin, kasu honetan, [[energia termikoa]].
 
Hala ere, badaude [[konbustioa]] sortzen ez duten [[Substantzia|substantziak]] eta hala ere erregai deiturikoak. Hauen artean [[fisio nuklear]] prozesuan [[energia nuklearra]] sortzen dituzten erregaiak daude, [[Hidrogeno|hidrogenoarekin]] batera.
 
[[Fitxategi:2005fuel_import.PNG|thumb|Erregai inportazioak 2005. urtean2005an, AEB-ak buru 294.499.160.000$-etakoeko gastuarekin.]]
 
==Ezaugarriak==
Erregaiak hiru [[Materiaren egoera|egoera]] posibleetan aurkitu daitezke ([[gas]], [[likido]] eta [[solido]] egoeran). Erregai mota ezberdin hauen [[kalitatea]] eta ahalmena neurtzeko erabiltzen den terminoa [[Ahalmen termiko|ahalmen termikoa]] da. Ahalmen termikoaren bidez [[masa unitate]] batek aska dezakeen energia kopurua neurtzen da, oxidazioaren [[erreakzio kimiko]] baten ondorioz. [[Sistema Internazionala|Sistema Internazionalean]] (SI) ahalmen termikoa [[juliojoule]] zati [[Kilogramo|kilogramoetan]] neurtzen da (nahiz eta normalean juliorenjouleren tamaina txikia dela eta [[kilojuliokilojoule]] zati kilogramo egiten den). [[Unitateen Sistema teknikoa|Unitateen Sistema Teknikoan]], ordea, [[kaloria]] kilogramorekiko neurtzen da, nahiz eta sistema hau zahartuta dagoen. [[Neurri-unitate anglosaxoiak|Neurri-unitate anglosaxoieananglosaxoietan]], [[BTU]] [[Libra (unitatea)|librarekiko]]. Hurrengo taulan ahalmen termikoa substantzia eta neurketa sistemarekiko:
 
{| class="wikitaula" border="1"
| 11000
|-
| [[GasoilGasolio]]a
| 42,7
| 10200
|-
| [[FueloilFuel-olio]]a
| 40,2
| 9600
| 8300
|-
| [[Koke]]a
| 32,6
| 7800
|-
| [[Koke gasagas]]a
| 29,3
| 7000
| 6740
|-
| [[LigntitoLignito]]a
| 20,0
| 4800
 
==Ondorioak==
Erregaiak behar-beharrezkoak dira gizakia ondo [[bizi]] ahal izateko eta, ondorioz, hauek lortzeko ahaleginak konstanteak dira. Erregaiek [[Merkatu|merkatuan]] gogorki parte hartzen dute eta [[Gizartea|gizarteak]] energia behar duenez, behar hau [[Prezio|prezioetan]] islatuko da. Gero [[Eskari (ekonomia)|eskari]] gehiago, gero eta prezio altuagoak izango ditu erregai bakoitzak eta porozesuprozesu honen adibidetzat hurrengo hau dugu: [[1970]]. urtetik [[2004]]. urtera, petrolioaren prezioa %900ean areagotu zen eta harrikatzarena %200ean. Prezioen aldaketa nabarmen hauek [[nazio]] bateko [[Ekonomia|ekonomian]] eragin handia sor dezake, ondoriotzat [[inflazio|inflazioaren]] inkrementugorakada posible bat ekarriz, erregaiak nazio bateko arlo guztietan aurkitzen baitira.
 
==Ikus, gainera==