«Torquato Tasso»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
t (Robota: Aldaketa kosmetikoak)
[[Fitxategi:Torquato Tasso.png|thumb|alt=Torquato Tasso, [[italiar]] olerkaria Venezian jaio zen 1544an eta Mantuako Ostiglia herrian hil [[olerkari]]a.]]
1595ean. Azken Berpizkundeko olerkari handienetakoa izan zen.|Torquato Tasso, italiar olerkaria]]
[[Fitxategi:Castello ferrara.jpg|thumb|alt=|Ferrarako gaztelua]]
 
[[Fitxategi:SilvestrCastello Scedrin Casa del Tassoferrara.jpg|thumb|alt=|TorquatoFerrarako Tassoren jaiotetxea Sorrenton (Silvestr Scedrin)gaztelua.]]
Italiar poeta (Sorrento, 1544 - Erroma, 1595). Tassoren haurtzaroa familiaren ezbeharrek markatua izan zen. 1552. urtean aita, olerkaria hura ere, erbesteratu egin zuten Napoliko erreinutik eta familiari ondasun guztiak kendu zizkioten. Aitak Erromara alde egin zuen, eta 1556an ama hil zitzaiolarik, Erromara abiatu zen Torquato ere, aitarengana. Harrezkero, hainbat hiritan bizi izan ziren: Urbino, Venezia, Padua, Ferrara, etab.
 
[[Fitxategi:Silvestr Scedrin Casa del Tasso.jpg|thumb|Torquato Tassoren jaiotetxea, [[Sorrento]]n (Silvestr Scedrin).]]
1560an Paduara bidali zuten legeak ikastera eta 1565ean Esteko etxearen zerbitzuan hasi zen lanean, Ferraran. Haiek izan ziren Tassoren bizitzako urterik zoriontsuenak.Tassok gaztetan erakutsi zuen literaturarako zaletasuna, eta Esteko etxearentzat lan egin zuen urteetan izan zuen idazle gisa garairik oparoena. Orduan idatzi zituen, besteak beste, bere lan nagusiak: ''Aminta'', 1573an gortean aurkeztua, eta batez ere, ''Gerusalemme liberata'' (''Jerusalem aske'', 1575), bere maisulana.
 
'''Torquato Tasso''' ([[Sorrento]], [[Italia]], [[1544]] - [[Erroma]], Italia, [[1595]]) [[italiera]]zko poeta izan zen. Oso ezagun egin zen ''La Gerusalemme liberata'' (1581, ''Jerusalem askatua''), 20 kantuz osatutako [[poema epiko]]ari esker; [[Lehenengo Gurutzada]]ren garaiko [[Jerusalem]]en konkista kontatzen du.
''Jerusalem aske'' obra handia amaitu zuen urtean adimen-eritasun larri baten zantzuak antzematen hasi zitzaizkion ordea. Kontrarreformaren garaian Italian bizi zen klima izpiritualak eragindako erlijioarekiko obsesio moduko batek eragin zion ondoez hura; Inkisizioaren aurrean bere burua heretiko gisa salatzera eramaten zuen eritasun hark, eta pertsekuzio-mania eragin zion.
 
== Bizitza ==
Harrezkero hainbat gorabehera bizi izan zituen. Zenbait urtez batera eta bestera ibili ondoren Ferrarara itzuli zen 1579. urtean, baina Alfontso II.a dukearen ezteietan bazter utzi zutela iruditu zitzaion eta krisi larria jasan zuen. Krisi haren eraginez, zazpi urte eman behar izan zituen Santa Anako erietxean. Erietxetik irten ondoren hara-hona ibili zen berriro. Azken urteak Erromako komentu batean igaro zituen, eta hantxe hil zen.
 
Italiar poeta (Sorrento, 1544 - Erroma, 1595). Tassoren haurtzaroa familiaren ezbeharrek markatua izan zen. 1552. urtean aita, olerkaria hura ere, erbesteratu egin zuten [[Napoliko erreinutikErreinu]]tik, eta familiari ondasun guztiak kendu zizkioten. Aitak Erromara[[Erroma]]ra alde egin zuen, eta 1556an ama hil zitzaiolarik, Erromara abiatu zen Torquato ere, aitarengana. Harrezkero, hainbat hiritan bizi izan ziren: [[Urbino]], [[Venezia]], [[Padua]], [[Ferrara]], etabeta abar.
==== Literatura-lan nagusiak: ''Aminta'' eta ''Jerusalem aske'' ====
 
1560an Paduara[[Padua]]ra bidali zuten legeak ikastera, eta 1565ean Esteko etxearen zerbitzuan hasi zen lanean, Ferraran[[Ferrara]]n. Haiek izan ziren Tassoren bizitzako urterik zoriontsuenak. Tassok gaztetan erakutsi zuen literaturarako zaletasuna, eta Esteko etxearentzat lan egin zuen urteetan izan zuen idazle gisa garairik oparoena. Orduan idatzi zituen, besteak beste, bere lan nagusiak: ''Aminta'', 1573an gortean aurkeztua, eta batez ere, ''Gerusalemme liberata'' (''Jerusalem askeaskatua'', 1575), bere maisulana.
Lehen esan hezala, ''Aminta'' artzain-drama eta'' Jerusalem aske'' dira Tassoren lan aipagarrienak.
 
''Jerusalem askeaskatua'' obra handia amaitu zuen urtean adimen-eritasun larri baten zantzuak antzematen hasi zitzaizkion ordea. Kontrarreformaren[[Kontrarreforma]]ren garaian Italian bizi zen klima izpiritualak eragindako erlijioarekiko obsesio moduko batek eragin zion ondoez hura; Inkisizioaren[[Inkisizioa]]ren aurrean bere burua heretiko gisa salatzera eramaten zuen eritasun hark, eta [[pertsekuzio-mania]] eragin zion.
 
Harrezkero hainbat gorabehera bizi izan zituen. Zenbait urtez batera eta bestera ibili ondoren Ferrarara itzuli zen 1579. urtean, baina Alfontso II.a dukearen ezteietan bazter utzi zutela iruditu zitzaion, eta krisi larria jasan zuen. Krisi haren eraginez, zazpi urte eman behar izan zituen Santa Anako erietxean. Erietxetik irten ondoren hara-hona ibili zen berriro. Azken urteak Erromako komentu batean igaro zituen, eta hantxe hil zen.
 
== Lanak ==
==== Literatura-lan nagusiak: ''Aminta'' eta ''Jerusalem askeaskatua'' ====
 
LehenArestian esanaipatu hezaladenez, ''Aminta'' artzain-drama eta'' Jerusalem askeaskatua'' dira Tassoren lan aipagarrienak.
 
''Aminta''rekin artzain-dramaren generoko maisu handiaren ospea lortu zuen Tassok. Amintaren maitasunaren herri ematen du obra horrek: Aminta, Silvia artzain ederrarekin maiteminduta dago, baina Silviak adiskide gisa maite du Aminta.
 
Amintaren maitasun sutsuaren berri jakinik, Silviak ihes egiten du haren ondotik eta amorrua hartzen dio. Tassok gizakia nola irudikatzen duen da obra horren ezaugarririk garrantzizkoena, gizakiaren konplexutasunaren irudia eskaintzen baitu. Maitasunari buruzko bere ikuspegia azaldu zuen, lirismo handiz, dramatismoz baino gehiago, eta gorteko bizitzaren ikuspegi idealizatua eskaini zuen, Tassok Ferraran[[Ferrara]]n igaro zituen urte zoriontsuen eraginez.
 
''Jerusalem askeaskatua'' hogei kantuz osaturiko epopeia bat da. [[Godofredo BouillonekBouillon]]ek [[Lehen GurutzadanGurutzada]]n [[Jerusalem]] konkistatu zueneko pasartea du kontagai (lO99). Benetako gertaerei beste hainbat pasarte erantsi zizkien, bere irudimenetik sortuak. Trebetasun handiz bateratu zituen fantasia eta historia: [[kristau]]en eta [[musulman]]en arteko borrokak irudikatu zituen, baina infernuko eta zeruko izakiek ere esku hartzen zutela. Bestalde, obra horretan bildu zituen bere idatzietan landu zituen gai guztiak, inoiz baino diskurtso zailago bat osatuz.
Oso ezagun egin zen ''La Gerusalemme liberata'' (1581, ''Jerusalem Askatua''), 20 kantuz osatutako poema epikoari esker; lehenengo Gurutzadaren garaian Jerusalemen konkista kontatzen du. Trebetasun handiz bateratu zituen fantasia eta historia: kristauen eta musulmanen arteko borrokak irudikatu zituen, baina infernuko eta zeruko izakiek ere esku hartzen zutela. Bestalde, obra horretan bildu zituen bere idatzietan landu zituen gai guztiak, inoiz baino diskurtso zailago bat osatuz.
 
1581ean ''Jerusalem'' eta ''Rime e prose'' lanaren pasarte batzuk argitara eman zirelarik, eztabaida larria sortu zen italiar kritikoen artean, Tassoren epikaren kalitatea eta haren aurreko Ariostoren Orlando haserrearena alderatzen hasi zirenean. Tassok berak ere parte hartu zuen eztabaida hartan, ''Apologia'' idatziarekin.
 
==== Obra txikiak ====
Baina aipatu berri diren lanez gainera, idatzi zituen beste batzuk ere, gaztetan bereziki. ''Jerusalem askeaskatua'' idazten hasita zegoela, esaterako, hura alde batera utzi zuen, horrelako kontakizun epiko bat idazteko ezaguera aski ez zuela jabeturik edo (hemezortzi urte besterik ez zituen orduan), eta zalduneriako obra bat idatzi zuen, ''Rinaldo'' izenekoa. Obra honetan trebetasun tekniko bikaina erakutsi zuen Tassok, baina oraindik ez zitzaion nabarmentzen bere obran gerora nagusitu zen jeinu poetikoa.
 
2000 errimatik gora utzi ere zituen, maitasunamaitasunari, grinagrinari, itxaropenaitxaropenari, atsekabeaatsekabeari eta abarri buruz. Petrarcaren[[Petrarca]]ren erestiari jarraitu zion, baina ordu arteko joera klasizistari estilizazio poetikorako joera erantsi zion. Obra hori Leopardiren[[Leopardi]]ren aitzindaritzat hartu izan da.
==== Obra txikiak ====
Baina aipatu berri diren lanez gainera, idatzi zituen beste batzuk ere, gaztetan bereziki. ''Jerusalem aske'' idazten hasita zegoela, esaterako, hura alde batera utzi zuen, horrelako kontakizun epiko bat idazteko ezaguera aski ez zuela jabeturik edo (hemezortzi urte besterik ez zituen orduan), eta zalduneriako obra bat idatzi zuen, ''Rinaldo'' izenekoa. Obra honetan trebetasun tekniko bikaina erakutsi zuen Tassok, baina oraindik ez zitzaion nabarmentzen bere obran gerora nagusitu zen jeinu poetikoa.
 
1586an Santa Ana erietxetik atera zenean, sorkuntzarako sena berpiztu zitzaion eta ''Torrismondo'' trajedia idatzi zuen, Mantuan[[Mantua]]n.
2000 errimatik gora utzi ere zituen, maitasuna, grina, itxaropena, atsekabea eta abarri buruz. Petrarcaren erestiari jarraitu zion, baina ordu arteko joera klasizistari estilizazio poetikorako joera erantsi zion. Obra hori Leopardiren aitzindaritzat hartu izan da.
 
1586an Santa Ana erietxetik atera zenean, sorkuntzarako sena berpiztu zitzaion eta ''Torrismondo'' trajedia idatzi zuen, Mantuan.
 
Hurrengo urteetan ''Le sette giornate del mondo creato'' (1592-1594,'' Munduaren sorkuntzako zazpi egunak'') eta ''Discorsi del poema eroico'' (1595, ''Olerki heroikoari buruzko diskurtsoa'') aurkeztu zituen, besteak beste. Beste poema erlijioso batzuk ere idatzi zituen: ''Lagrime di Maria Vergine'' (''Ama Birjinaren malkoak''), ''Lagrime di Gesù Cristo'' (''Jesu Kristoren malkoak''), ''Monte Oliveto'' (1605, ''Olibete mendia'').
 
Tassoren obra [[literatura barrokoarenbarroko]]aren aitzindaritzat har daiteke, eta eragin handia izan zuen geroagoko italiar olerkaritzaren bilakaeran. Leopardiren[[Leopardi]]ren ereduetako bat izan zen eta eragina izan zuen orobat XIX. eta XX. mendeetako olerkari askotan. ''Jerusalem askeaskatua'' obra hainbat hizkuntzatara itzuli zen eta idazle askok imitatu zuten Europan zehar.
 
== Erreferentziak ==
{{ lur | data=2011/12/27}}
 
{{DEFAULTSORT:Tasso, Torquato}}
[[Kategoria:Italierazko idazleak]]
[[Kategoria:Italiako poetak]]
[[Kategoria:1595eko heriotzak]]
[[Kategoria:1544ko jaiotzak]]
 
[[ar:توركواتو تاسو]]
[[arz:توركواتو تاسو]]
[[be-x-old:Тарквата Таса]]
[[be:Тарквата Таса]]
[[bg:Торквато Тасо]]
[[br:Torquato Tasso]]
[[bs:Torquato Tasso]]
[[ca:Torquato Tasso]]
[[cs:Torquato Tasso]]
[[cy:Torquato Tasso]]
[[da:Torquato Tasso]]
[[de:Torquato Tasso]]
[[diq:Torquato Tasso]]
[[el:Τορκουάτο Τάσσο]]
[[en:Torquato Tasso]]
[[eo:Torquato Tasso]]
[[es:Torquato Tasso]]
[[fi:Torquato Tasso]]
[[fr:Le Tasse]]
[[gl:Torquato Tasso]]
[[he:טורקוואטו טאסו]]
[[hr:Torquato Tasso]]
[[hu:Torquato Tasso]]
[[it:Torquato Tasso]]
[[ja:トルクァート・タッソ]]
[[ko:토르콰토 타소]]
[[la:Torquatus Tassus]]
[[my:တက်ဆို တီ]]
[[nl:Torquato Tasso]]
[[no:Torquato Tasso]]
[[pl:Torquato Tasso]]
[[pms:Torquato Tasso]]
[[pt:Torquato Tasso]]
[[ro:Torquato Tasso]]
[[ru:Тассо, Торквато]]
[[sh:Torquato Tasso]]
[[sk:Torquato Tasso]]
[[sq:Torquato Tasso]]
[[sr:Торквато Тасо]]
[[sv:Torquato Tasso]]
[[uk:Торквато Тассо]]
[[vi:Torquato Tasso]]
[[zh:托尔夸托·塔索]]