«Rif»: berrikuspenen arteko aldeak

16 bytes removed ,  Duela 7 urte
t
ez dago edizio laburpenik
t
| hizkuntzak = arrifiera ([[tarrifit]],[[amazigera]]ren dialektoa, arabieraz, xelha), [[arabiera]], [[frantsesa]], [[espainiera]]
| hizkuntza ofizialak = [[arabiera]], [[frantsesa]], [[espainiera]]
| oharrak = 1921-1926 artean ArrifekoArrifko Errepublika independentea izan zuen
}}
 
Arrifiak [[amazig]]ak dira eta [[tarrifit]] ([[arabiera]]z [[xelha]]) [[Berebere hizkuntza|amazigeraren]] dialektoa dute hizkuntza. Hala ere, arrifi gehienek arabieraz ere egiten du, bertako hizkuntza ofizial bakarra denez gero. [[Espainiera]] edo [[frantsesa]] ere hitz egiten dute arrifi gehienek.
 
Arrif [[Maroko]] estatu administrazioko bost herrialdetan banatuta dago: [[Al Hoceima]], [[Nador]], [[Taza]], [[Berkane]] eta [[Taourirt]].[[Espainia]] estatu administrazioko [[Melilla]] autonomia hiria ere ArrifenArrifko lurraldea da.
 
ArrifekoArrifko herririk garrantzitsuenak [[Nador]], [[Kebdana]], [[Berkane]], [[Taza]] eta [[Axdir]] dira.
 
== Historia ==
[[Fitxategi:Morocco-spanish-protectorate-1955-a.svg|right|300px|thumb|1906ko Akordioaren arabera [[Espainiar Maroko|Protektoratu espaiñolak]] hartzen zuen lurraldea]]
 
1904an Marokoko lurraldeak Frantzia eta Espainiaren artean banatu zituzten, eta Marokoko iparraldea Espainiaren esku gelditu zen. Horretara, Arrif osoa [[Espainiar Maroko|Protektoratu españolaren]] barruan gelditu zen. Hartara, ArrifekoArrifko tribuek aurre egin zizkioten espainiarren okupazio armadari (ikus [[Rifeko gerra|ArrifekoArrifko Gerra]]). 1909-1912 artean [[Mohamed el-Mizian]]ek gidatu zituen ''[[horka]]'' arrifiak okupazioaren aurka. [[Ahmed el-Raisuni]]k gerla santua aldarrikatu zuen espainiarren aurka eta [[Jebala]] administratzeko hitzarmena lortu zuen espainiarrekin. Arrifen, [[Abd el-Krim]]ek gidatutako gerrilariek Espainiako armada osoa [[Annual]]eko gudan (1921) eraitsi eta Melilla ezik Arrif, Jemala eta Gomarako lurralde guztiaren domeinua eskuratu zuen.
 
[[Fitxategi:Republica del rif.gif|thumb|280px|right|ArrifekoArrifko errepublikarenErrepublikaren bandera]]
 
Abd el-Krimek [[ArrifekoArrifko Errepublika]] independentea aldarrikatu zuen, Arrif herri amazigaren estatu independentea. 1925ean Frantzia eta Espainia elkartu ziren eta gerra osoa bideratu zuen ArrifekoArrifko Errepublika 1926an desegin arte. Hartara, Arrif Espainiaren menpean gelditu zen, 1956an Maroko estatu independentea sortu eta haren soberanian gelditu artean.
 
1958-1959. urteetan Arrifiak matxinatu ziren Marokoko agintearen kontra. Hasan II erregeak errepresio latza bideratu zuen Arrifaren aurka: [[napalm]] bonbak erabili zituzten, eta 8.000 hildako eta milaka arrifi zauritu, atxilotu, torturatu eta espetxeratu zituzten.
Dena dela, independentziaren aldeko mugimendua jazarpenean bizi da. 2008. urtean, Marokoko erregeak "legez kanpo" jarri zuen alderdi politiko amazig nagusia, Marokoko Alderdi Demokratiko Amaziga, arrifien haserrerako.
 
Gaur egunean, ArrifekoArrifko Autonomiaz hitz egiten da bertako zirkulu politikoetan eta ArrifekoArrifko Autonomiaren aldeko Mugimenduak Arrif herriaren nortasun historiko eta geografikoa aldarrikatzen du. Nazio kontzientzia hedatzeko ahalegintzen ari da eta 2012ko hauteskundeetan aurkezteko asmoa du, herrialdeko autogobernua bultzatzeko asmoz.
 
== Arrifiak ==
== Kabilak ==
 
ArrifekoArrifko kabila edo tribu tradizionalak hauexek dira:
 
Aith Ouriaghel (Beni Urriaguel), Axdir-en <br />
Arrifek musika tradizional amaziga joria du.
 
Lau musika mota bereiz daitezke: ArrifekoArrifko Ahidus, Taktouka, Aduar eta Reggada.
 
Musikarien arteko batzuk aipatzearren:
 
* [http://laniel.free.fr/INDEXES/GraphicsIndex/indexGraphic.html#kif Kalamuaren laborantza Arrifen]
* [http://image.nadorama.com/ ArrifekoArrifko irudiak]
* [http://www.rifito.com/ Arrifari buruzko webgunea]
* [http://www.marcjimenez.com/autores_lengua_alemana/Rolf_Dieter_Muller/La_muerte_caia_del_cielo/revista_16.htm ArrifekoArrifko gerra kimikoa (1921-1927)]
* [http://www.elpais.com/articulo/internacional/temblor/hace/aflorar/nacionalismo/rifeno/elpepiint/20040301elpepiint_12/Tes/ ''El temblor hace aflorar el nacionalismo rifeño'', ELPAÍS.com]
* [http://www.elimparcial.es/contenido/11367.html ''Mohamed VI teme una rebelión en el Rif'', elimparcial.es]
* [http://www.elimparcial.es/contenido/11839.html Ahmed Adghirni, ilegalizatutako Marokoko Amagik Alderdi Demokratikoaren buruzagia. elimparcial.es 2008.06.03]
* [http://www.larepublicacultural.es/article1404.html Chakib Al Khayari, ArrifekoArrifko Giza Eskubideen Elkarteko presidentea Marokon espetxeratua, larepublicacultural.es 2009.02.25]
* [http://www.thwiza.com/ Amazig kulturaren inguruko webgunea]
* [http://www.thwiza.com/index.php?option=com_musicamazigh&view=frontpage&Itemid=36&reg=Rif ArrifekoArrifko musika]
 
{{coord|35|00|N|4|00|W|region:MA_type:mountain|display=title}}