«X. mendea»: berrikuspenen arteko aldeak

2.383 bytes added ,  Duela 8 urte
ez dago edizio laburpenik
t (r2.7.2) (robota Aldatua: lmo:Sécul X)
'''X. mendeak''' [[901]]etik [[1000]]. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.
 
X. mendea Europako historian behe-puntutzat hartzen da. Txinan ere nahasmen politikoko garaia izan zen. Mundu musulmanean ordea, kulturaren gailurra izan zen, batez ere Iberiar penintsulan ezarri zen Kordobako Kaliferrian. Gainera, X. mendea Bizantziar eta Bulgariar Inperioen gailurra izan zen.
 
{{mendea|
urte_hasiera=9
}}
 
== Gertaerak ==
===Afrika===
* [[909]] inguru: [[Fatimitar Kaliferria]] sortu zen gaurko [[Algeria]] ekialdean.
* [[948]] inguru: [[Nri Erresuma]] hasi zen gaurko [[Nigeria]] hego-ekialdean.
* [[980]] inguru: [[Al-Azhar Unibertsitatea]] ezarri zen [[Kairo]]n
* [[Nubia]]ko erresuma kristaua oparotasunaren eta botere militarraren gailurrera iritsi zen.
 
===Amerika===
=== '''Zientzia eta teknologia''' ===
* Beterri erdialdeko [[Maia|Maia zibilizazioa]] gainbehera egin zuen. Maien Aro klasikoaren amaiera eta Maien Aro klasiko ondokoaren hasiera.
 
* [[Tolteka]] zibilizazioaren gorakada gaurko [[Mexiko]]n
 
* [[Anasazi]] kulturaren urrezko aroa (II. Pueblo Aroa)
=== Gertaerak ===
* Mississippiko kultura hasi zen gaurko [[AEB|Estatu Batuen hegoaldean]]
 
===Eurasia===
* [[965]]: [[Kieveko Rusa]]k [[Khazaria]] eraso eta garaitu zuen.
 
=== Kultura =Asia====
* Tenplu [[budista]]k eraikitzen hasi ziren [[Bagan]] hirian, gaurko [[Birmania]]n
* [[919]]: [[Bolbora]] lehen aldiz erabili zen gudu batean (Lang-shan Jiang guduan) [[Txina]]n.
* [[910]]: [[Txola]] dinastiako Parantaka I.ak Pandyan erresuma [[India]] hegoaldetik [[Sri Lanka]]ra egotzi zuen.
* [[928]]: [[Ziyarida dinastia]] Persia iparraldean ezarri zen.
* [[936]]: [[Goryeo dinastia]]k Ondoko Hiru Korear Erresumak batu zituen.
* [[993]]: [[Yemen]]go kapitain Abu Himyarita itsasgizona [[Guangzhou]]-ko portua ikuskatu zuen.
* [[Seljukar Inperioa|Seljukarrak]] [[islam]]du ziren.
 
====Europa====
* Gizatalde [[bikingo]]ak [[Frantzia]] iparraldean kokatu ziren.
* [[Cluny]] fundatu zen, lehen ordena monastiko federatua
* [[917]]: [[Bulgariar]]rek bizantziar armada deuseztu zuten [[Akelooko Gudua]]n, Erdi Aroko gudu odoltsuenetakoan.
* [[Magyar]]ren (Hungariarren) zalditeriak zenbait sarraldi egin zituen Mendebaldeko Europan (47 sarraldi Alemanian, Italian eta Frantzian, [[899]]–[[970]])
* 966: [[Mieszko I.a]], [[Polonia]]ko lehen dukea, kristautu zen
* [[Moravia Handia]]ren gainbehera
* Erdi Aroko kroaziar estatua [[Kroaziar Erresuma]] bihurtu zen, [[Tomislav]] erregearen mendean.
* [[Elur-orein]]ak eta [[hartz]]ak [[Britainiar Uharte]]etatik desagertu ziren.
* [[Lehoi]]a Europa osotik desagertu zen, azkenekoak [[Kaukaso]]an zeudela.
 
===Ozeania===
=== Pertsona esanguratsuak ===
* [[Tu'i Tonga Inperioa]] sortu zen gaurko [[Tonga]]n
 
[[Kategoria:X. mendea]]