Ireki menu nagusia

Aldaketak

{{ lurlanean }}
{{Euskal Herriko eskualde infotaula
|izena=Mendialdea
|web=
|}}
'''Arabako Mendialdea''' edo '''Kanpezuko Kuadrilla''' [[Araba|euskal lurralde hori]] osatzen duten zazpi [[Arabako Kuadrillak|Kuadrillakuadrilla]] edo eskualdeetako bat da,. Arabako hego-ekialdean dagoena etadago, [[Nafarroa]]rekin muga egiten duen eskualde menditsuamenditsuan.
 
'''Arabako Mendialdea''' edo '''Kanpezuko Kuadrilla''' [[Araba|euskal lurralde hori]] osatzen duten zazpi [[Arabako Kuadrillak|Kuadrilla]] edo eskualdeetako bat da, hego-ekialdean dagoena eta [[Nafarroa]]rekin muga egiten duen eskualde menditsua.
 
Hiriburua [[Kanpezu]] da.
 
== Geografia ==
Eskualde honek 487 km<sup>2</sup>-ko lur-eremua hartzen du, topografia malkartsu eta zailekoa, inguru honetan: Inglares ibaiko sorlekua; Egako arro garaia; Izkizeko mendiak; Laminoria, Kanpezu, Harana eta Arraiako haranak; eta Entziako partzuergoa. Iparrean, Entziako mendilerroa eta [[Iturrietako mendiak]] ditu; ekialdean, [[Trebiñu]]; mendebaldean, [[Lokiz]]eko mendilerroa; eta hegoaldean, Toloño eta [[Kodesko mendilerroa]]k. [[Entziako mendilerroa]]k eta Iturrietako mendiek [[Arabako Lautada]], alde batetik, eta Maeztu eta Haraneko lurrak, bestetik, bereizten dituzte.
 
Egituraren aldetik, Trebiñuraino luzatzen den [[Urbasako sinklinorio]] handiaren jarraipen dira, eta iparretik datorren eraginari oztopo bioklimatikoa jartzen diote; horren ondorioz, iparraldeko mendi-hegalek klima atlantikoa duten, eta hegoaldekoak, berriz, askoz ere mediterraneoagoak dira.
 
Gailurrik garaienak mila metrotik gorakoak dira: [[Lazkueta]] 1.124 m, Atxuri 1.106 m eta Santa Elena 1.115 m. Lautada eta hegoaldeko lur garaien arteko lotura egiteko, mendi arteko iraganbideak erabiltzen dira, [[Andoin]], [[Bikuña]] eta [[Opakua]]koa besteak beste; haietan daude Arabako garaierarik handieneko herriak {[[Iturrieta]], [[Erroitegi]] eta [[Erroeta]]). Toloño eta [[Kodesko mendilerroa]] jarraitutasun handikoa da, beti ere E-W norabidean, eta 1.300 m-tik gorako gailurrak ditu: Cruz del Castillo 1.458 m, Peña del Leon 1.394 m, [[Joar]] 1.414 m; Arabako hirugarren oztopo bioklimatikoa da. Mendi-tarte horietan haran eta ibai-arroak daude; haien artean [[Maeztuko harana]], [[diapiro]]-egitura eta morfologia zirkularrekoa, eta Haranekoa dira garrantzizkoenak.
 
Haran horietatik abiatzen dira [[Kanpezu]]ko sakanerainoko korridoreak, Izkizeko basoa, eta [[Bernedo]]tik [[Urizaharra|Urizaharrerainoko]] korridorea Toloño mendilerroaren oinean. Oztopo geografiko horrek baditu, noski, bere iraganbideak: Kodeskoa eta Ebro ibaiak [[Conchas de Haro]]n duen irtenbidea dira nagusiak. Iraganbide horien bitartez giro atlantikoa eta Mediterraneoa hegoalderantz sartzen dira, zona horien ezaugarri klimatiko eta biogeografikoak aldatzeraino; eragin horren lekuko da Kanpezu, besteak beste. Eskualde honetako klima iraganbidekoa dela esan daiteke, ozeanikoaren eta mediterraneoaren erdibidekoa. Euriak oso gorabehera handikoak dira leku batzuetatik besteetara: mendia hurbilago, euria ugariago.
 
Dena dela, urtean batez besteko euria 700 eta 1.500 mm bitartean dago. Tenperaturak urtean batez beste 1l°C-koak dira. Ekialdean, [[sinklinal]]aren hegoko alderdiko eranskin gailen txikien gainean, topografia malkartsuko mendi sail eta haran definituak ageri dira (Harana, Antoñana); lurralde horietan, egiturazko antolamendua konplexuagoa da, eta ezaugarri klimatikoak ñabardura handiagoz aztertu behar dira: aldameneko zenbait eskualdetan baino euri gehiago egiten du (Trebiñuko arroa, kasu), garaiera handiagoan baitago. Landaredia ugaria eta askotarikoa da, eta lekuan lekuko ezaugarri topografikoei oso lotua dago: iparrera begira dauden hegaletan, pagoa (''[[Fagus syivatica]]'') eta haritza (''[[Quercus robur]]'') dira nagusi; hegora begira daudenetan, sahatsa, besteak beste. Alderdi horietan, ''[[Quercus pyrenaica]]'' aipatu behar da; adibidez, Izkizeko mendietan lur-eremu handi samarra hartzen du erkametzak, eta horren kariaz gune natural izendatu dute. Hegoaldeko mendilerroen laiotzetan, hezetasun ugariaren eraginez, pagadiak ageri dira ostera, erkametzak baino garaiera handiagoko lekuetan. Aitzitik, egutera molde mediterraneokoa da, leku garaienetan ezpeleta eta artadia (''[[Quercus ilex rotundifoiia]]'') nagusi baitira, eta beherenetan abaritza (''[[Quercus coccifera]]'') eta [[erromero]]a.
 
Demografiaren bilakaera biztanle-galtze izugarriak markatu du, [[XX. mende]]aren hasieratik gaurdaino: [[1990]]ean 8.042 biztanle zituen, eta 1991n 3.197 besterik ez ziren; murrizketa, beraz, % 60koa da ia. Dentsitatean asko nabarmendu da, noski: XX. mendearen hasieran kilometro koadroko 16,5 biztanleak gaur egun 6,6 besterik ez dira.
 
Biztanleria galtzea 1960 eta 1975 bitartean gertatu zen batez ere, hamabost urte horietan biztanleriaren % 35 galdu baitzen orotara, Gasteiz, Laudio eta Amurrio hazi ziren hein berean.
 
Nekazaritza garatzea ez da erraz halako topografia malkartsuan; basoginrza eta abeltzaintza nagusitzen dira, ondorioz. Abeltzaintza Arraia-Maeztun, Bernedo, Kanpezu eta Urizaharrean biltzen da, eta batez eta ardiak, zerriak eta behiak hazten dira. Industriak ez du ia batere garrantzirik, Maeztuko asfaltoen aspaldiko ustiapena alde barera utzirik. Mendateetan barna abiatzen dira errepideak, Lautadarekin lotzeko (Azazeta, Opakua edo Ulibarri) nahiz Errioxarekin elkartzeko (Bernedo eta Herrera). Errepide autonomikoek (A-126 eta A-132) nahiz eskualdekoek (A-2124 eta A-2128) edo herrietakoek osatzen dute errepide-sarea.
 
== Udalerriak ==
OndokoUdalerri udalerriakhauek biltzen ditu:
{| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: center;"
|-
|align="left"|'''[[Kanpezu]]'''
| [[Antoñana]]<br /> [[Bujanda]]<br /> '''[[Santikurutze Kanpezu]]'''<br /> [[Oteo]]<br /> [[Urbisu]]
|Aitor Aginaga Legorburu
|Esteban García Campijo
|[[EAJ]]
|1.126
|6
|align="left"|[[Urizaharra]]
| [[Baroja (Urizaharra)|Baroja]]<br /> [[Faido]] <br /> [[Loza]]<br /> [[Montoria]]<br /> [[Pagoeta (Urizaharra)|Pagoeta]]<br /> '''[[Urizaharra]]'''
|Luisa María Alonso Pinedo
|Independentea
|}
 
6 udalerri horiez gaingainera, bi herri-lur komunal ere barnean hartzen ditu Kuadrillak: [[UrizaharraUrizahar, Lagran eta Lañuko Komunitatea]] eta [[Entzia-Iturrietako Partzuergoa]].
 
== Inguru naturala ==
[[Kodesko mendilerroa]]k hego-ekialdean [[Lizarrerri]] eskualdenafar [[Nafarroa|nafarratik]]eskualdetik banatzen du. [[Arabako Errioxa]]tik, bestela, [[Toloñoko mendilerroa]]k bereizten du.
 
Bestela, [[Izkiko natura -parkea]] azpimarratzekoa da, [[Bernedo]], [[Arraia-Maeztu]] eta [[Kanpezu]] udalerriek elkarbanatzenudalerrietan dutenabanatua.
 
== Ondasun nabarmenak ==
Baseliza [[erromaniko]] hauek daude eskualde honetan: [[Markinez]]ko San JoanenaJoan ([[Bernedo]]), [[Uribarri Harana]]koHaraneko Andra MarirenaMaria eta [[Kontrasta]]ko Elizmendiko AndraAndre MarirenaMaria ([[Harana]]) eta [[Maeztu]]ko Virgen del CamporenaCampo ([[Arraia-Maeztu]]).
 
== Kanpo -loturak ==
{{commons|Category:Kuadrilla of Mendialdea}}
* {{eu}}{{es}}{{en}} [http://www.montanaalavesa.com/ Kanpezuko-Arabako Mendialdea Kuadrillako webgunea]
[[et:Arabako Mendialdea]]
[[fr:Montaña Alavesa]]
[[gl:Cuadrilla de Campezo-Montaña Alavesa]]
[[nl:Montaña Alavesa]]
[[ru:Монтания-Алавеса]]
== Erreferentziak ==
{{ lur | data=2011/12/27}}