EZLN: berrikuspenen arteko aldeak

Ezabatutako edukia Gehitutako edukia
Artikulua Lur Hiztegiak Wikipediaratzeko proiektuaren barruan aldatuko den abisua kentzea
1. lerroa:
[[Fitxategi:Flag of the EZLN.svg|thumb|300px|EZLNren bandera]]
#REDIRECT [[Askapen Nazionalerako Armada Zapatista]]
'''Askapen Nazionalerako Armada Zapatista''' (EZLN), [[Chiapas]]eko ([[Mexiko]]) talde iraultzaile armatua da. Nahiz eta gehienbat indigenez osatua egon, erakundeak bere burua [[kapitalismo]]aren aurkako mugimendu zabalago baten zati ikusten du. Taldearen izena [[Emiliano Zapata]] iraultzailearenetik dator, eta [[inperialismo]]aren aurkako 500 urteko erresistentziaren oinordeko bezala ikusten dute beraien burua.
 
Tzotzil, tzeltal, tojolabal, txol eta lakandon indiarrez osatua dago bereziki. 1994tik Marcos subkomandantea izenaz ezagutzen den buruzagiaren zuzendaritzapena izan da.
[[Kategoria:Akronimoak]]
 
==Matxinada==
 
Zapatisten matxinada 1994ko urtarrilaren 1ean hasi zen, Chiapasko estatuan, Alderdi Iraultzaile Instituzionalaren gobernuaren kontra, egun hartan Mexiko Ipar Ameriketako Merkataritza Libreko Itunean sartzen zela baliaturik. Zapatistak matxinatzera bultzatu zituen arrazoien artean honako hauek aipa daitezke: herrialde osoko indiarren eta nekazarien txirotasuna, indiarrei kendutako lurren jabetasuna berreskuratzeko aldarrikapena, eta aberastasunaren banaketa zuzenago baten eta Mexikoko etniek estatuaren eta errepublikaren organizazioan parte hartzeko eskubidea izatearen aldarrikapena, Mexikon bizi diren [[etnia]] guztien kultura ezaugarriak onartuak eta aintzat hartuak izan zitezen. Nahiz eta baliabide naturaletan Chiapas den Mexikoko estaturik aberatsenetako bat (petrolioa, zurak, meak eta nekazaritzarako lur emankorrak), gizarte sektoreen arteko gorabeherak eta desberdintasunak ere beste inon baino handiagoak dira Chiapasen, oraindik ere estatuko antolakuntza soziopolitikoa antzinako egitura autoritario latifundistetan oinarritzen delako. Hala, zapatisten gudarosteak zenbait udalerri hartu zituelarik, gobernuak Mexikoko gudaroste federaleko soldaduak bidali zituen haiei aurre egitera, eta guduak izan ziren estatuko hiri nagusietan, [[San Cristóbal de las Casas]] eta [[Ocosin]]go hirietan, besteak beste. Aurrerago, Mexikoko gobernuaren bitartekaritzaz, Barruti Federaleko alkate ohi Manuel Camachok eta San Crtistóbal de las Casasko apezpiku Samuel Ruiz Garcíak bake elkarrizketak hasi zituzten, gatazkari irtenbide edo konponbide baketsua eman nahiz. Chiapasko Elizak bake elkarrizketak bultzatu zituen, indiarren eta nekazarien alde, haien oinarrizko eskubideak defendatuz. Meniak menia, baina, gatazkak bere horretan iraun zuen.
 
==Negoziazioak eta gatazka==
 
1996ko urtarrilean Mexiko gobernuak eta zapatistek Konstituzioak indiarren autonomia ezagutzea hitzartu zuten. Handik hilabete batzuetara, zapatisten gudarosteak (EZLN) talde politiko bihurtzea erabaki zuen, herrialdearen demokratizazio prozesuan parte hartu ahal izateko, baina erabaki hura ez zen 1997ko iraila arte gauzatu, Mexikoko hiriburuan, manifestazio jendetsu baten ondoren, Nazioaren Askapenereko Fronte Zapatistaren sorrera iragarri zuten arte, alegia. [[Ernesto Zedillo Ponce de León]] lehendakariaren gobernuarekin izenpeturiko hitzarmen prozesua bertan behera gelditzeak sorrarazi zuen frontea, baina Marcos subkomandateak berehala aldarrikatu zuen aurreko zapatismoaren borrokari eusteko beharra. 1997ko abenduaren 22an talde [[paramilitar]] batek ehunka nekazari hil zituen [[Acteal]] herrian, Chiapasen, zapatistek kontrolatzen zuten eremutik hurbil. Zedillo lehendakariak negoziazio prozesua azkartzeko agindua eman zuen eta kargutik kendu zuen Barne ministroa. Bien bitartean, Mexikoko gudarosteak zapatisten kuartel nagusia [[Lacandona]]ko oihanean inguratu zuen baina ez zuen lortu Marcos subkomandatea atxilotzerik. 1998an [[Julio César Santiago Díaz]] jenerala atxilotu zuten Actealko sarraskian lagun izateaz akusaturik, bere mendeko gudarosteak erasotuei laguntza eskaini ez izanaz, hain zuzen. Bi hilabete geroago, ekainean, [[Samuel Ruiz García]] apezpikuak bertan behera utzi zuen gobernuaren eta zapatisten arteko bitartekaritza lana, lehendakariari trabak jartzea leporatu ondoren. Hilabete hartan bertan, bederatzi pertsona hil ziren Mexikoko gudarostearen eta zapatistenaren arteko borrokan, zapatistek berek sortu zuten eta Mexikoko gudarostea desegiten hasi zen [[San Juan de la Libertad]] udalerrian.
 
== Ikus, gainera ==
* [[Marcos Azpikomandantea]]
 
[[Kategoria:AkronimoakMexiko]]
[[Kategoria:Erakunde armatuak]]
 
[[ar:زاباتيستا]]
[[ast:EZLN]]
[[be:Сапатысты]]
[[bg:Сапатистка армия за национално освобождение]]
[[ca:Exèrcit Zapatista d'Alliberament Nacional]]
[[cs:Zapatova armáda národního osvobození]]
[[da:EZLN]]
[[de:Ejército Zapatista de Liberación Nacional]]
[[el:Στρατός των Ζαπατίστα για την Εθνική Απελευθέρωση]]
[[en:Zapatista Army of National Liberation]]
[[eo:Zapatista Armeo por Nacia Liberigo]]
[[es:Ejército Zapatista de Liberación Nacional]]
[[et:EZLN]]
[[fi:EZLN]]
[[fr:Armée zapatiste de libération nationale]]
[[ga:Arm Zapatista Fuascailte Náisiúnta]]
[[he:הצבא הזפטיסטי לשחרור לאומי]]
[[id:Tentara Pembebasan Nasional Zapatista]]
[[it:Esercito Zapatista di Liberazione Nazionale]]
[[ja:サパティスタ民族解放軍]]
[[ka:ეროვნული განთავისუფლების საპატისტური არმია]]
[[ko:사파티스타 민족 해방군]]
[[ku:Artêşa Rizgariya Netewa Zapatîstan]]
[[lt:Sapatistų Nacionalinė Išlaisvinimo armija]]
[[nap:Eserceto Zapatista 'e Libberazione Naziunale]]
[[nl:Zapatistisch Nationaal Bevrijdingsleger]]
[[no:EZLN]]
[[pl:Zapatystowska Armia Wyzwolenia Narodowego]]
[[pt:Exército Zapatista de Libertação Nacional]]
[[ru:Сапатистская армия национального освобождения]]
[[sh:Zapatistička vojska nacionalnog oslobođenja]]
[[simple:Zapatista Army of National Liberation]]
[[sr:Zapatistička vojska nacionalnog oslobođenja]]
[[sv:Zapatistarmén för nationell befrielse]]
[[ta:தேசிய விடுதலைக்கான சபடிஸ்டா படை]]
[[th:ซาปาติสตา]]
[[tr:Zapatista Ulusal Kurtuluş Ordusu]]
[[uk:Сапатиська Армія Національного Визволення]]
[[zh:萨帕塔民族解放运动]]
== Erreferentziak ==
{{ lur | data=2011/12/26}}