«Bartzelona»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
t (Bartzelona izenburuaren ordez, Barcelona ezarri da, birzuzenketaren gainetik)
| garaiera = 9
| azalera = 101.4
| biztanleria = 16215371619337
| urtea = 20092010
| distantzia = 0
| hiriburura = [[Bartzelona]]ra
 
== Geografia ==
Bartzelonako [[klima]] mediterranearramediterraneoa du,<ref>{{erreferentzia|url=http://www.meteo.cat/mediamb_xemec/servmet/index.html |izenburua=Servei Meteorològic de Catalunya |argitaletxea=Meteo.cat |hizkuntza=ca |sartze-data=2009-05-22}}</ref> negu epel, hezeekin eta udal bero, lehorrekin. Hiria [[Iberiar penintsula]]ren ekialdeko kostan dago eta [[Ozeano Atlantiko]]arekikoarekin duen gertutasunarengatik udak ez dira mediterraneoko beste lekuetan bezain lehorrak izaten. [[Mediterraneo itsasoa]]k ekialdean, [[Collserola]]ko mendiguneak mendebaldean, [[Llobregat]] ibaiak hegoaldean eta [[Besòs]] ibaiak iparraldean mugatzen dute. Punturik altuena [[Tibidabo]] mendia da 516,2 [[metro]]ko altuerarekin.
 
Hiriaren udal-eremuak hegoaldetik ipar-ekialdera eta ordulariaren orratzen norantzan, honako udalerriekin egiten du muga: [[El Prat de Llobregat]], [[L'Hospitalet de Llobregat]], [[Esplugues de Llobregat]], [[Sant Just Desvern]], [[Sant Feliu de Llobregat]], [[Molins de Rei]], [[Sant Cugat del Vallès]], [[Cerdanyola del Vallès]], [[Montcada i Reixac]], [[Santa Coloma de Gramenet]] eta [[Sant Adrià de Besòs]].
[[K. a. 15]] inguruan, [[Antzinako Erroma|erromatarrek]] hiria ''[[castrum]]'' bihurtu zuten, gaur egun udaletxea dagoen inguruan ([[Plaça de Sant Jaume]]). Erromatarren agindupean ''Faventia'' abizena eman zitzaion hiriari;<ref>[[Pliny the Elder|Plin.]] iii. 3. s.&nbsp;4</ref> izen osoa ''Colonia Faventia Julia Augusta Pia Barcino''.<ref>Inscr. ap. Gruter, p. 426, nos. 5, 6.</ref> Hiria poliki-poliki garatzen hasi zen: [[Bartzelonako portua|portuaren]] inguruan handitzen hasi zen,<ref>Avien. ''Ora Maritima.'' 520: "Et Barcilonum amoena sedes ditium."</ref> hiriak bere txanponak sortzen zituen, etab.
 
[[Bartzelonako konderria|Bartzelonako kondeek]] oso independenteak ziren eta beraienberen lurraldea zabaldu zuten [[Katalunia]] osoa barne hartu arte. [[1137]]an [[Aragoiko Erresuma]]k eta Bartzelonako konderriak batu egin ziren batasun dinastiko bat sortuz [[Ramon Berenguer IV.a]] eta [[Petronilla Aragoikoa]]ren ezkontzaren ondorioz.<ref name="bisson_31">{{erreferentzia | izenburua = The medieval Crown of Aragon. A short story | atala = II. The age of the Early Count-Kings (1137–1213) (The Principate of Ramon Berenguer IV 1137–1162) | urtea = 1986 | argitaletxea = Clarendon Press – Oxford | egilea = T.N. Bisson | orria = 31 | isbn = 0-19-820236-9 | sartze-data = 2008-05-03 }}</ref><ref>{{erreferentzia | url = http://libro.uca.edu/aarhms/newsletters/AAHRMSFall07text.pdf | izenburua = Els impostos indirectes en el regne de Mallorca. | egilea = Cateura Benàsser, Pau | sartze-data = 2008-04-24 |formatua =PDF |ISBN= 84-96019-28-4}} El Tall dels Temps, 14. (Palma de) Mallorca: El Tall, 1996.</ref> Konderriko lurraldeak [[Aragoiko Koroa]]ren esku geratu ziren, Aragoik egindako konkisten ondorioz (itsasoz haraindiko lurraldeak ere eskuratu zituen). Ondoren, Aragoiko Koroaren eta [[Gaztela]]koaren lotura dinastikoak Bartzelonaren gainbehera ekarri zuen.
 
[[1469]]. urtean [[Fernando II.a Aragoikoa]] eta [[Isabel I.a Gaztelakoa]]ren ezkontzan, bi errege familiak lotu zituen. Botere politikoaren egoitza [[Madril]] bihurtu zen eta [[Ameriketako kolonizazio europarra]]k Mediterraneoko merkataritza gutxitu egin zuen. [[1650]]-[[1654]]. urte bitarteetanbitartean izurrite bat jasan zuen hiriak.<ref>[http://libro.uca.edu/payne1/payne15.htm Chapter 15: A History of Spain and Portugal], Stanley G. Payne</ref> Ondoren, [[Napoleondar Gerrak|Napoleondar Gerrek]] probintzia ahulduta utzi zuten, baina gerra ondorengo periodoakaroak industrializazioari eman zion hasiera.
 
[[Frankismo]]aren garaingaraian Bartzelonak erresistentzia nabarmena erakutsi zuen Francoren errejimenaren aurreanaurka. Hala ere, [[Katalunia]]ko erakunde publikoak ezeztatuakdeuseztatuak izan ziren<ref>1938-04-05 Dekretua.</ref> eta [[katalan]] hizkuntzaren erabilera debekatu egin zen. Bartzelonak [[Espainia]]ko bigarren hiri nagusienanagusia izaten jarraitu zuen, nahiz eta gerra zibilak hiria larriki ahuldu. Gune industrializatua zenez, immigrazio handia emanizan zen [[Andaluzia]], [[Murtzia]] eta [[Galizia]]tik. [[1992]]. urtean [[Olinpiar Jokoak]] ospatu ziren Bartzelonak, hiria indartuz.<ref>"[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/53030/Barcelona Bartzelona (Espainia)]". Encyclopædia Britannica. {{en}}</ref>
 
== Demografia ==
Anonymous user