«Islam»: berrikuspenen arteko aldeak

32 bytes added ,  Duela 10 urte
ez dago edizio laburpenik
[[Fitxategi:IconeIslam.png|thumb|250px|Ilargierdia eta [[berde]]a, Islamaren ikurrak]]
'''Islama''' ([[arabiera]]z لإسلام; ''al-'islām'', ''"sumisioa"'') [[Muhammad]] profetak [[Arabia]]n [[VII. mendea]]n sortutako [[erlijio]]a da. Kronologikoki [[erlijio]] abrahamikoetan hirugarrena da, [[judaismo]] eta [[kristautasuna]]ren ondotik, eta elementu asko jasokojaso dituzituen aipatutako erlijioetatik.
 
Islamaren liburu sakratua [[Koran]]a da (''Alqur'an''), honekhorrek errezitazioa esan nahi du; bertan [[Muhammad]]ek [[Jainkoa]]rengandik jasotako errebelazioa azaltzen da. Hasieran, Profeta hil eta gero, errebelazioa ahoz- aho igortzen zen idatzi gabe, eta hortik liburuaren izena.
 
Islama praktikatzen duen pertsonari [[musulman]] esaten zaio eta euren tenpluak [[meskita]]k dira.
Hurrengoak dira Islamaren bost zutabeak:
 
* Fede-aitorpena (''shahadar''): ''Allah da Jainko bakarra eta Muhammad da bereharen profeta''
 
* Otoitza (''salat''): egunean, bost aldiz otoitz egin behar dute [[Meka]]ra begira, [[meskita]]tik muezinak dei egiten duenean. Ostirala da haien egun sakratua.
 
* Limosnak ematea (''zakat''): txiroei lagundu behar diete guztiek. Ondarearen %2,5 behartsuei eman berebehar errentarakozaie.
 
* Baraualdia (''saum''): [[Ramadan]] deiturikoa, 29 egunez, ez jan, ez edan, ez erre eta tratu sexualik ezere ezin da eduki, eguzkia irteten denetik sartzen den arte. Amaieran, 3 jai eginegiten dira, behartsuei limosna emateko.
 
* Erromesaldia (''hajj''): [[Meka]]ra bizitzan behin joatea da, hortarakohorretarako baliabideak izanez gero.
 
=== Hiri santuak ===
=== Islamaren hedatzea (632-750) ===
[[Fitxategi:Age-of-caliphs.png|thumb|right|250px|Musulmanen hedapena 632tik 750ra.]]
[[Muhammad]] profetaren heriotzaren ostean, [[islam]]aren buru edo [[kalifa]] [[Abu Bakr]] ([[632]]-[[634]]) bihurtu zen. Haren zuzendaritzapean [[Arabiar Penintsula]]ren erdialdea musulmanen menpean geratu zen. [[Umar I.a]] bigarren kalifarekin ([[634]]-[[644]]), "fededunen burua" (amīr al-mu 'minīn) titulua hartuta, [[Siria]], [[Jordania]], [[Palestina]] eta [[Irak]] bereganatu zituzten islamdarrek 630eko630. urteetanurterako. [[Egipto]] [[Utman]] hirugarren kalifak konkistatu zuen [[645]]ean [[Bizantziar Inperio]]tik. [[Ali]] ondorengoarekin batera, lehendabiziko lau kalifa hauek islam garbiaren urrezko aroan gobernatu zuten buruak dira musulmanen ikuspuntutik.
 
Ali Muhammaden suhiaren agintaldia Utmanen heriotzaren gaineko zalantzekin hasi zen. Hori zela eta, borroka eta [[Lehen Gerra Zibil Islamdarra]] piztu ziren, Muawiya Siriako gobernadoreak bultzatuta. Kufa hirian otoitzen ari zela Ali hil zutenean, [[Muawiya I.a]]k boterea bereganatu zuen, [[Omeiatar leinua]] sortuzsortu eta hiriburua [[Damasko]]n ezarrizezarri zuen. Aliren jarraitzaileak, azkenean, [[xii]] bilakatu ziren. Omeiarren erpinaurrezko aroa [[Abd al-Malik]] ([[685]]-[[705]]) kalifaren agintaldiarekin etorri zen. Izan ere, [[Erdialdeko Asia]] eta [[Iparraldeko Afrika]] azpiratzeaz gain, estatua arabiartu egin zuen, greziarren eta pertsiarrenpersiarren ordez, funtzionario arabiarrak jarri baitzituen.
 
[[Iberiar Penintsula]]ren konkista [[711]]n hasi zen, [[Guadaleteko bataila]]n [[bisigodo]]ak garaitzean. Hurrengo zortzi urteetan penintsula osoa bereganatu zuten, gehienetan tokian tokiko nobleziarekin izandako bake itunen bidez. [[Euskal Herria|Euskal Herrira]] ere iritsi ziren, [[Iruñea]]n [[Gazteluko Plaza]]ko azken indusketek erakutsi duten moduan. Iparralderago ere joan ziren, harik eta [[Poitierseko gudua]]n [[Karlos Martel]] [[frankoak|frankoen]] buruzagiak garaitu zituen arte ([[732]]).
 
[[Konstantinopolis]] bera ere hartzen saiatu ziren ([[717]]). Porrot egindakoan, Omeiarren ospeak behera egin zuen. Azkenean, [[750]]ean, [[Abasidar leinua]]k Omeiarrak boteretik kendu zituen, eta hiriburua [[Bagdad]]era mugituzaldatu zuen. Ia-ia omeiarren klan osoa erahilerail zuten, baina printze bat, [[Abd al-Rahman I.a]], bizirik Iberiar Penintsulara heldu ahal izan zen, bizirik. Hor, [[Kordobako Emirerria]] sortu zuen ([[756]]), abasidarren inperiotik at. Musulmanen estatu batua bereizteko lehendabiziko pausuapausoa izan zen horihura, [[IX. mendea]]n zehar desegin baitzen.
 
== Politika ==
Anonymous user