Ireki menu nagusia

Aldaketak

70 bytes removed ,  Duela 9 urte
ez dago edizio laburpenik
{{arroka infotaula
|izena = KareharriKareharria
|irudia = DachsteinkalkBivalvia.jpg
|mota = Arroka sedimentario
==Konposizioa==
 
Oso arroka sendoa denez, arrakaletan hausten da plegatu beharrean. Formula kimikoa CaCO3 du, eta [[magnesio]] ugari dituenean [[dolomita]] izena ematen zaio. Kareharriak, karbonatoaz gain harea badu, ''kareharri haretsu'' deitzen zaio; eta harea beharrean [[sedimentu|basa siliziklastotsua]] badu, berriz, [[tupa]]. CO2 bidez azidotutako ura kareharriaren zirrikituetatik sartzean, [[disoluzio|disolbatu]] egiten du [[kaltzita]] [[likido]] bat emanez.
 
Kareharriak jatorri [[biologiko]]abiologikoa du. Hain zuzen ere, duela 40 milioi urte inguruko kitinazko oskoldun animalia itsastarren sedimentuekin osatua dago: [[errudistakerrudista]]k, adibidez (desagertutako [[molusku]] superfamilia bat).
Gaur egungo kareharrietan errudista ugari ikus ditzazkeguditzakegu, adibidez; [[SaraSarako leize]]koetan lezeetanesaterako.
 
==Sailkapena==
Kareharria osatzen duten partikulen [[sedimentu|pikor tamainaren]] arabera, 3 talde ezberdintzen dira kareharrien barnean:
 
1.- '''*Kaltzierruditak''': Kareharri hau osatzen duten partikulak 2 [[mm]] baino handiagokoak dira, hau da, [[legar]] tamainakoak.
2.- ''*'Kalkarenitak''': Kasu honetan, partikulak 2 mm eta 63 [[μm]] artekoak dira, hots, [[harea]] tamainakoak.
 
3.- ''*'Kaltzilutitak''' edo '''Kareharri mikritatsuak''': Kareharri honen partikulak 63 μm baino txikiagokoak dira, basa tamainakoak, beraz.
2.- '''Kalkarenitak''': Kasu honetan, partikulak 2 mm eta 63 [[μm]] artekoak dira, hots, [[harea]] tamainakoak.
 
3.- '''Kaltzilutitak''' edo '''Kareharri mikritatsuak''': Kareharri honen partikulak 63 μm baino txikiagokoak dira, basa tamainakoak, beraz.
 
 
Baina sailkapen hau ez denez oso zehatza, beste sailkapen bat gehiago erabiltzen da, ''"Dunham klasifikazioa"'' deitua. Irizpide gisa kareharriko partikulak aske dauden edo ez erabiltzen du:
===Partikula askez osatuak===
 
1.- '''*Kaltzierruditak''': partikulak 2 mm baino handiagoak dituena, legar tamainakoak.
** ''Rudstone'': partikulek elkar ukitzen badute.
** ''Floatstone'': partikulek [[mikrita]]n flotatzen badute, hau da, ez badute elkar ukitzen.
 
2.- '''*Kalkarenita''': 2 mm eta 0,064 mm arteko partikulak, harea tamainakoak.
* ''Rudstone'': partikulek elkar ukitzen badute.
** ''Grainstone'': partikulen artean [[zementu]]a badago.
 
** ''FloatstonePackstone'': partikulekpartikulen artean [[mikrita]]n flotatzen badute, hau da, ez badute elkar ikutzenbadago.
 
2.- '''Kalkarenita''': 2 mm eta 0,064 mm arteko partikulak, harea tamainakoak.
 
* ''Grainstone'': partikulen artean [[zementu]]a badago.
 
* ''Packstone'': partikulen artean [[mikrita]] badago.
 
Bi kasuetan, harea tamainako partikulak elkar ukitzen daude; ''[[trama]]k eutsitako ehundura'' dutela esaten da.
 
3.- '''*Kareharri mikritatsuak'''[[mikrita]]tsuak, partikulak 0,064 mm baino txikiagoak dituena; hots, basa tamainakoak.
** ''Mudstone'': sedimentua ia mikrita hutsez osatua bada.
** ''Wackestone'': mikrita ugaria izanik ere, larriagoak edo handiagoak diren partikulak baldin badaude.
 
Bi kasuetan, partikulak ez daude elkar ikutzenukitzen. Esaten da ''[[matrize]]ak eutsitako ehundura'' dutela.
* ''Mudstone'': sedimentua ia mikrita hutsez osatua bada.
 
* ''Wackestone'': mikrita ugaria izanik ere, larriagoak edo handiagoak diren partikulak baldin badaude.
 
Bi kasuetan, partikulak ez daude elkar ikutzen. Esaten da ''[[matrize]]ak eutsitako ehundura'' dutela.
 
===Partikula itsatsiez osatuak===
 
'''[[Bioeraikuntza]]k''' ere deituak; partikulak [[organiko]]kiorganikoki elkar itsatsita daudenean gertatzen da. Orokorrean, arroka hauei ''boundstone'' deritze.
 
* ''Framestone'': gorputz zurrunez osatua, adb., [[koral]]ak.
 
* ''Bindstone'': izaki bizidunek sedimentuak haien oskolean itsatsi dituztenean ([[estromatolito]]ak); ez dute eraikuntza zurrunik sortzen.
 
* ''Bufflestone'': algei esker metatutako sedimentuak; izaki bizidunek bizi diren tokiko energia murrizten dute, hau da, sedimentuak uraren korrontetik babesten dituzte.
 
Gainera, arroka-izen guzti hauek adjetibatuadjektibatu egin daitezke zehaztasun gehiago emateko, adb.:adibidez ''packstone'' [[bioklasto]]tsua, [[koral]] ''framestonea'', [[belaki]] framestonea''ramestonea''.
 
Gainera, arroka-izen guzti hauek adjetibatu egin daitezke zehaztasun gehiago emateko, adb.: packstone [[bioklasto]]tsua, koral framestonea, [[belaki]] framestonea.
 
==Ikus, gainera==
 
{{commons|Limestone}}
 
{{geologia zirriborroa}}
 
[[Kategoria:Arroka sedimentarioak]]