«Eskultura paleokristau»: berrikuspenen arteko aldeak

«Eskultura paleokristaua» artikuluko edukia ekarri dut, eta zuzenketatxoren bat egin
t (Robot: Cosmetic changes)
(«Eskultura paleokristaua» artikuluko edukia ekarri dut, eta zuzenketatxoren bat egin)
'''Eskultura Paleokristauapaleokristaua''', [[Artearte Paleokristauapaleokristaua]] deritzon mugimendu barruan kokatu behar dugu eta Inperio Erromatarraren barruan eman zen kristautasunaren lehenego urteetan, III. eta IV. mendeen inguruan. Margogintzan bezala formak garrantzia galduko du, edukia baita helburu nagusia. Mezua zabaltzea da nahirik haundiena. Honetarako, erromatar paganoen eskultura hartuko dute eredu eta beraien beharretara egokituko dute. [[Milango Ediktoa]] ondoren irudi figuratibo gehiago azalduko dira, bitartean sinboloen erabilera da nagusi. Aurkitu diren ereduak kristautzat hartuak izan dira, kristauen eraikinetan azaldu direlako, beren forma eta gaiari dagokionez paganoak ere izan daitezke.
 
== Tipologiak ==
[[Fitxategi:Shepherd hermas.jpeg|thumb|100px|Artzai ona]]
=== Mukulu biribelekobiribileko eskultura ===
Arazo teoligiko batekin topatu ziren hemen; garai horietan, eskultura idoloei gurtza egiteko erabiltzen zen mundu paganoan eta kristauek beldurra diote honi, horregatik ez dituzte irudiak jarriko beraien eraikuntzetan. Esan genezake kristauak edertasun formalaren kontra zeudela. Hala ere eta salbuespen gisa hiru eredu iritxi zaizkigu;
* ArtzaiArtzain ona: eliza jezarriajazarria zegoen. erabilitako materiala marmola da, tridimentsionala da eta ongi zintzelatua dago (erromatar paganoen teknika). Katakonba batean topatu zuten. ArtzaiArtzain onak Jesus Salbatzailea irudikatzen du eta paganoentzat filantropiaren eredua ere ( beraz ikus daiteke nola kristauek beraien beharretara egokitu zituzten garaieangaraian zeuden ereduak).
* Kristo Jakituna edo filosofoa: Biak izan daiteke, baina berriz ere, katakonba batean topatu zutenez, Kristo dela pentsatu behar dugu. Aurpegia idealizatua azaltzen da eta eserita dago Christus Magister irudikatuz. Gehien bat sarkofagoetan irudikatzen zuten.
* Jonas: ez dakigu non aurkitu zuten. Jonas berpizkundearen sinboloa dugu, hiru egun pasa zituelako balearen barruan (Jesusek hiru egun eman zituen berpiztu arte). Cleveland-go Museoan dago.
[[Fitxategi:9815 - Milano - Sant'Ambrogio - Sarcofago di Stilicone - Foto Giovanni Dall'Orto 25-Apr-2007.jpg|thumb|100|Milango San ambrosio sarkofagoa]]
[[Fitxategi:Sarcophagus Iunii Blassi.PNG|thumb|300px|Junio Bassoren sarkofagoaren marrazkia]]
Hilobien testuinguruan kokatu behar dugu eta euskarri zehatz batean: sarkofagoetan. Erromatar paganoek inzinerazioaerraustea erabiltzen zuten baina II. mende erdialdean hilobiratzeak hasiko dira. Gorputzak kutxetan sartuko dituzte eta hauek hasieran lauak izan arren denborakindenborarekin eta batez ere jende dirudunak edertu egingo dituzte eszena ezberdinekin, luxuzko onjetuakobjektu bihurtuz.
* Non: katakonbetan, mausoleotan edota hilerrietan kokatzen ziren, baihala lurrazpianlurpean nola lur azalean. Sarkofago hauek egiteko tailer famatuenak Ravenna, Milan eta Erroman zeuden eta handik inperioko beste lekuetara esportatuko dira.
* Materiala: egurra, metala eta harria erabiliko dira. Azkeneko hau izango da materialik preziatuena eta batez ere ''porfido'' izeneko Egiptoko harri gorria. Sarkofago asko polikromatuak zeuden, nahiz eta gure garaietara ez diren iritxiiritsi.
* Gaiak: margogintzan bezala garaiko erromatar paganoen tradizioa bereganatuko ute eta beraien beharretara egokitu. Hiru dira gai nagusiak: sinboloak (krismoia eta arraia batez ere), irudi paganoak eta ''ordo commendationis animae'' (arima salbatzeko otoitzak).
* Garaiak: lau garaietan banatzen dira, III. mendetik V. menderartemende arte:
** Konstantino garai arte (K.o. 312 arte):
*** Baebia Hertofilia sarkofagoa
*** AndraAndre MariMaria ZaharraZaharraren sarkofagoa
*** Via Salaria sarkofagoa
*** Jonas-enJonasen sarkofagoa
*** Artzai Onen sarkofagoa
** Konstantino-renKonstantinoren garaia (K.o. 312-337):
*** Bi anaien sarkofagoa
** Konstantino ondoren (K.o. 337 tik aurrera)
** Ravenako sarkofagoak (V.mendetik aurrera):
*** Teodoro artzapezpikuaren sarkofagoa
== Ikus, gainera ==
* [[Arte paleokristaua]]
* [[Katakonba]]
* [[Erromatar inperioa]]
* [[Arte bizantziar]]ra
 
== Kanpo loturak ==
* {{es}} [http://www.arteguias.com/paleocristiano.htm Arte paleokristaua. Arteguias.com]
* {{es}} [http://www.artehistoria.jcyl.es/historia/contextos/929.htm Arte paleokristaua. Artehistoria.jcyl.es]
 
{{Commonskat|Paleochristian art}}
 
[[Kategoria:Kristau artea]]
[[Kategoria:Erdi aroko artea]]
[[Kategoria:Eskulturagintza]]