«Ingurumen»: berrikuspenen arteko aldeak

1.258 bytes added ,  Duela 9 urte
ez dago edizio laburpenik
[[Fitxategi:UrbasaBasoa.jpg|thumb|right|320px|Inguru naturala: [[baso]]a [[Urbasa-Andia natura parkea]]n.]]
[[Fitxategi:Namib_desert_dunes.jpg|thumb|320px|right|[[Basamortu]]a ere inguru naturala da: [[Namibia]]ko basamortua]]
'''Ingurumena''' (edo '''ingurunea''') gizartearen[[gizarte]]aren eta, beraz, gizakiaren [[bizi-baldintzagizaki]]karen bizi-baldintzak arautzen eta mugatzen dituen [[inguru]]aingurua da. Egoera jakin batean ematen diren eta gizakiaren bizitzan eragiten duten balio natural, sozial eta kulturalen multzoa hartzen du bere barnean. Hau da, ez da bakarrik bizitza gertatzen den [[espazio]]a, baizik eta alderdi edo faktore desberdinen eraginaren emaitza; [[uraur]]renaren, [[haizeahaize]]renaren eta [[lurzoru]]aren eraginaren emaitza, hain zuzen ere.
 
[[Ingurumenaren Nazioarteko Eguna]] [[ekainaren 5]]ean ospatzen da.
== Inguruaren kontzeptua ==
 
Sistema orokorren teorian, inguru bat sistema baten gainean eragiten duten eta bere bilakaera eta bizitza mugatzen duten kanpoko alderdiek sortutako gunea da. Inguru bat multzo handi bat bezalatzathanditzat hartu daiteke, non emandako sistema azpimultzo bat den. Inguru batek parametro bat baino gehiago izan ditzake, fisikoak zein beste natura batekoak. Sistema baten inguruak beharrezkoa du izaki bizidunekin elkarri eragitea.
 
Kanpoko alderdi horiek hurrengoak dira:
#[[Ur]]a.
*'''Inguru sozioekonomikoa:'''
#Langintza: eragile fisiko eta kimikoetara espozizioaesposizioa
#Urbanizazioa edo [[hiri]]tar ingurua eta [[garapen ekonomiko]]a
#Hondamendiak: [[uholde]]ak eta [[gerra]]k
== Inguru kontzeptuaren garapen historikoa ==
 
# [[Hipokrates]]ek (460-375 urte KristoK. aurrretika.) bere ''AiresAireak, aguasurak yeta lugareslekuak'' izeneko lanean, gaixotasunen kausa bezala inguruaren garrantzia azpimarratzen du.
# [[Thomas Sydenham]]ek (1624-1689) eta Giovanni Maria Lancisiek (1654-1720), ''[[teoria miasmatikoa]]'' azaltzen dute, non miasma lurreko eta ur ezpuruetako kirats jarioen multzo bat den eta gaixotasunak sortzen dituen.
# [[XIX. mendea]]n Chadwickekin, [[William Farr]]en(1807-1883)meatzarien hilkortasunarekin eta John Snowen (1813-1858) "Sobre el modo de transmisiónKoleraren delkutsatze cóleramoduaz" lanarekin, inguruaren garrantzia epidemiologian eta zenbakizko metodoen beharra finkatzen da.
 
== Ingurumenaren alde eta kontra egiten dute alderdi naturalak ==
 
'''Baso suteak:''' deforestazio mota antzeko bat dela esan daiteke. Sutearen eraginpean egon den lurrazaleko zatia milaka urte behar ditu berriro erabilgarria izateko.
 
==Garapen iraunkorra==
* [[{{sakontzeko|Garapen iraunkor]]ra}}
[[Fitxategi:640px-garapen_iraunkorra.jpg|right|250px|garapen iraunkorra]]
 
Garapen iraunkorra [[garapen]] mota bat da (ekonomien, hirien, gizarteen eta abarrena), ondorengo belaunaldien garapena ez duena eragozten, baliabide naturalen eta ondarearen kalitatea eta kantitatea gordez.
 
Helburua hiru ''zutabe'' hauek bateratzea da:
* aurrerapen [[ekonomia|ekonomikoa]].
* bidezko [[gizarte]]a.
* ingurumenaren babesa.
 
Bateratze hau hiru ''zutabeen'' edo kontzeptuen arteko harremanean datza. Harreman hau ''3 B'' kontzeptua da:
* Bidezkoa (Ekonomia eta Gizartearen artean)
* Bizigarria (Gizartea eta Ingurumenaren artean)
* Bideragarria (Ingurumena eta Ekonomiaren artean)
 
''3 B'' hauek betetzen badira, Garapen Iraunkorra beteko da.
 
== Ingurumenaren Nazioarteko Eguna ==
== Ikus, gainera ==
 
* [[Garapen iraunkor]]ra
* [[Ekologia]]
 
== Kanpo loturak ==
* {{eu}} [http://www.euskalnatura.net/ Euskalnatura], Euskal Herriko Natura
* {{es}} [http://www.actionbioscience.org/esp/ambiente/ artículos en ActionBioscience.org]
* {{es}} [http://dmoz.org/World/Español/Ciencia_y_tecnolog%C3%ADa/Medio_ambiente/ Categoría Medio Ambiente en el Directorio DMOZ]
 
=== Erakunde ofizialak ===
* {{eu}} [http://www.ingurumena.ejgv.euskadi.net/r49-387/eu Ingurumen eta Lurralde Antolamendu Saila] (EAE)
* {{es}} [http://www.marm.es/ Ministerio de Medio Ambiente y Medio Rural y Marino de España]
* {{eu}} [http://www.navarra.es/home_eu/Gobierno+de+Navarra/Organigrama/Los+departamentos/Desarrollo+Rural+y+Medio+Ambiente/ Landa Garapeneko eta Ingurumeneko Departamentua] (Nafarroa)
* {{es}} [http://www.medioambiente.org.pe/ Organización del Medio Ambiente - Perú]
* {{fr}} [http://www.cg64.fr/environnement.html Ingurumen - Kontseilu Orokorra] (Pirinio Atlantikoak)
* {{es}} [http://www.marm.es/ Ministerio de Medio Ambiente y Medio Rural y Marino] de España](Espainia)
* {{fr}} [http://www.developpement-durable.gouv.fr/ Ministère de l'Ecologie, de l'Energie, du Developpement Durable et de la Mer] (Frantzia)
 
[[Kategoria:Ekologia]]