«Urrezko zenbaki»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
{{wikitu}}
[[Image:Golden ratio line2.svg|thumb|250px|<!------La proportion définie par ''a'' et ''b'' est dite d'extrême et de moyenne raison lorsque ''a'' est à ''b'' ce que ''a'' + ''b'' est à ''a'' - Soit lorsque (a+b)/a = a/b. Le rapport ''a'' / ''b'' est alors égal au '''nombre d'or'''.----->]]
 
'''Urrezko zenbakia''' matematikan aurkitu dezakegun zenbakirik ezagunetariko bat da, ezagunena ez bada. ''Urrezko proportzioa'', zerutar''zerutiar zenbakia'', ''jainkozko proportzioa'' eta beste hainbat izenen bidez ere ezagutzen da. eta[[Zenbaki irrazionalairrazional]]a denezda, eta hortaz (ezinezkoa da zenbaki guztiak ezagutzea eta askotan lehenengoak jakitearekin nahikoa da bere propietateez baliatzeko) gero honako balio du:.
Zenbaki hau φ (fi) hizki grekoak adierazten du eta esparru askotan ikusi genezake, esaterako eta batzuk aipatzearren, anatomia, arkitektura, landareen munduan, El Código da Vinci bezalako zenbait eleberrietan,...
 
Bitxikeria bezala esan hiruHiru [[zenbaki irrazional]] famatuetatik ([[Pi]], [[e]] eta Fi), azken hau da bakarra ekuazio batetik ateratzen dena: ''x''<sup>2</sup> = ''x'' + 1 [[ekuazio]]aren emaitza positibo bakarra da.
Izen hori matematikari alemaniar batek (Martin Ohm) jarri zion Fidias artistaren omenez, bere obra guztiak ezerk baino hobeto adierazten zutelako proportzio hori.
Urrezko proportzioa, halaber, bi zenbaki elkarren artean zatitzean φ zenbakia ateratzen denean da, hau da, 1´618.
Bitxikeria bezala esan hiru zenbaki irrazional famatuetatik (Pi, e eta Fi), azken hau da bakarra ekuazio batetik ateratzen dena.
 
Hau da balio zehatza:
Urrezko zenbakiaren jatorria zaharra da. Ezin da jakin noiztik ezagutzen duen gizakiak (apika, harean pentagrama, makila altxatu gabe, irudika zezakeela kontura zenez geroztik). Egiptiarrek jada ezagutzen zuten, baina Euklides izan zen definitu zuena:
“Zuzenki bat buruen eta erdikariaren arteko proportzioan zatiturik dago zuzenki eta zati handienaren arteko proportzioa berori eta txikienaren artekoa bera denean”.
 
:<math>\varphi = \frac{1+\sqrt{5}}{2}\approx 1.61803\,39887\ldots\,</math>
 
Urrezko zenbakia [[φ]] (phi/fi) greziar letrarekin adierazi ohi da. Izen hori [[Martin Ohm]] matematikari alemaniar matematikariak jarri zion, [[Fidias]] eskultorearen ohorez, [[Partenoia]] eraikitzeko erabili omen zuena. Esparru askotan ikusi genezake, esaterako eta batzuk aipatzearren, anatomia, arkitektura, landareen munduan...
 
==Historia==
 
Urrezko zenbakiaren jatorria zaharra da. Ezin da jakin noiztik ezagutzen duen gizakiak (apika, harean [[pentagrama]], makila altxatu gabe, irudika zezakeela kontura zenez geroztik). EgiptiarrekEgiptoarrek jada ezagutzen zuten, baina Euklides izan zen definitu zuena:
“Zuzenki:''Zuzenki bat buruen eta erdikariaren arteko proportzioan zatiturik dago zuzenki eta zati handienaren arteko proportzioa berori eta txikienaren artekoa bera denean”denean'.
 
-Giza gorputzean bertan ere aurki daiteke. Leonardoren “kanon”aren arabera gorputzaren proportziorik eder eta harmoniatsuenak, urrezko proportzioan daudenean lortzen dira. Leonardok “gizaki bikaina zirkulu batean sartu zuen, zeinaren zentrua zila bera den eta erradioa gizakiaren altuerarekin urrezko proportzioan dagoen.
-Errenazimenduan (greziar ideien errenazimenduan) ere zenbaki hau oso ezaguna izan zen eta Da Vinci-k bere Giocondan erabili zuela dioenik ere bada.
 
[[Kategoria:Zenbakiak]]
[[Kategoria:Konstanteak]]
 
[[ar:رقم ذهبي]]
[[ast:Númberu áureu]]
[[bar:Goidner Schnitt]]
[[bg:Златно сечение]]
[[bn:সোনালী অনুপাত]]
[[bs:Zlatni rez]]
[[ca:Secció àuria]]
[[cs:Zlatý řez]]
[[da:Det gyldne snit]]
[[de:Goldener Schnitt]]
[[el:Χρυσή τομή]]
[[en:Golden ratio]]
[[eo:Ora proporcio]]
[[es:Número áureo]]
[[et:Kuldlõige]]
[[ext:Númiru aureu]]
[[fa:نسبت طلایی]]
[[fi:Kultainen leikkaus]]
[[fr:Nombre d'or]]
[[fy:Goudene sneed]]
[[he:יחס הזהב]]
[[hr:Zlatni rez]]
[[hu:Aranymetszés]]
[[ia:Ration auree]]
[[is:Gullinsnið]]
[[it:Sezione aurea]]
[[ja:黄金比]]
[[ka:ოქროს კვეთა]]
[[kk:Алтын қатынас]]
[[ko:황금비]]
[[la:Divina proportio]]
[[lb:Gëllene Schnëtt]]
[[lmo:Nümar àuri]]
[[lt:Fi]]
[[lv:Zelta griezums]]
[[ml:സുവര്‍ണ്ണ അനുപാതം]]
[[nl:Gulden snede]]
[[no:Det gylne snitt]]
[[pl:Złoty podział]]
[[pms:Nùmer d'òr]]
[[pt:Proporção áurea]]
[[ro:Secţiunea de Aur]]
[[ru:Золотое сечение]]
[[scn:Nùmmuru d'oru]]
[[sh:Zlatni rez]]
[[simple:Golden ratio]]
[[sk:Zlatý rez]]
[[sl:Zlati rez]]
[[sr:Златни пресек]]
[[sv:Gyllene snittet]]
[[ta:பொன் விகிதம்]]
[[th:อัตราส่วนทอง]]
[[tr:Altın oran]]
[[uk:Золотий перетин]]
[[vi:Tỷ lệ vàng]]
[[vls:Gulden Snee]]
[[zh:黄金分割]]
[[zh-classical:黃金分割]]