Ireki menu nagusia

Aldaketak

ez dago edizio laburpenik
{{wikitu}}
[[Fitxategi:Farabundomarti.jpg|thumb|300px|Farabundo Martí 1929ean]]
[[Fitxategi:Farabundo Martí tomb.JPG|300px|thumb|Farabundo Martiren hilarria San Salvadorren]]
 
'''Agustin Farabundo Marti Rodriguez''' ([[Teotepeque]], [[El Salvador]], 1893ko maitzaren 5a – [[San Salvador]], 1932ko otsailaren 1a) politikopolitikari komunista salvadortarra izan zen.
 
== Biografia ==
=== Gaztaroa ===
Farabundo Martí-kMartík, Santa Cecilia de Santa Tecla eskolan ibili ondoren ZuzenbidetzaZuzenbidea ikasi zuen [[Salvadorko UnibertsitateanUnibertsitatea]]n. 1920an[[1920]]an Guatemalara[[Guatemala]]ra deportatukanporatu zuten [[Melendez-QuiñonezJorge Meléndez]]-en gobernuaren aurkako borroka sustatu izanagatik. Erbestean egonik, 1925. urtean [[ErtamerikakoErdialdeko Amerikako Alderdi Komunista]] sortu zuen.
 
Farabundo Martí-k, Santa Cecilia de Santa Tecla eskolan ibili ondoren Zuzenbidetza ikasi zuen [[Salvadorko Unibertsitatean]]. 1920an Guatemalara deportatu zuten [[Melendez-Quiñonez]]-en gobernuaren aurkako borroka sustatu izanagatik. Erbestean egonik, 1925. urtean [[Ertamerikako Alderdi Komunista]] sortu zuen.
 
=== Antolakuntzetan partehartzea ===
Urte horretan Salvadorrera[[El Salvador]]rera itzuli zen [[Laguntza GorriGurutze InternazionalarenGorria]]ren ordezkari bezala eta [[Langile Salvadortarren Lurralde FederazioarenFederazioa]]ren antolakuntzan aritu zen. Atxilotua eta herrialdetik bidalia izan zen hainbat alditan, baina antolakuntza eta propagandan lanean jarraitu zuen [[InternazionalIII. Internazionala|II. KomunistakoInternazionaleko]] ordezkari bezala. 1928an [[Ameriketako Estatu BatuetaraBatu]]etara bidaiatu zuen [[Amerikako Liga AntiinperialistarekinAntinperialistarekin]] bat egiteko. Hauek [[NikaraguaraNikaragua]]ra bidali zuten non [[Augusto CesarCésar SandinorenSandino]]ren idazkari bezala lanean aritu zen.
 
=== El Salvadorko Alderdi Komunistan Militantziamilitantzia ===
Urte horretan Salvadorrera itzuli zen [[Laguntza Gorri Internazionalaren]] ordezkari bezala eta [[Langile Salvadortarren Lurralde Federazioaren]] antolakuntzan aritu zen. Atxilotua eta herrialdetik bidalia izan zen hainbat alditan, baina antolakuntza eta propagandan lanean jarraitu zuen [[Internazional Komunistako]] ordezkari bezala. 1928an [[Estatu Batuetara]] bidaiatu zuen [[Amerikako Liga Antiinperialistarekin]] bat egiteko. Hauek [[Nikaraguara]] bidali zuten non [[Augusto Cesar Sandinoren]] idazkari bezala lanean aritu zen.
[[El Salvadorko Alderdi KomunistakoKomunista]]ko ([[PCS]] gaztelerako[[gaztelania]]zko sigletatik, 1930. urtean sortua) kide izan zen [[El Salvador]] nazioarteko krisi ekonomikoa jasaten ari zela. [[Arturo Araujo]] presidentea boteretik botata iritsi zen [[Maximiliano HernandezHernéndez MartinezMartínez]] jenerala agintera. 1932ko[[1932]]ko urtarrileko hauteskundeetan parte hartu zuen [[PCS]]-ek, baina hurrengo egunetan iruzurra salatu zuen. [[PCS]]-ko buruek herri- altxamendu bat prestatzen hasi ziren gobernu martinistaren aurka. Farabundo Marti atxilotua izan zen 1932ko[[1932]]ko [[urtarrilaren 19an19]]an [[San SalvadorkoSalvador]]ko San Miguelito auzoko etxe batean ikasle batzuekin aurkitzen zelazegoela (Alfonso Luna eta Mario Zapata). Altxamendua 1932ko [[urtarrilaren 22an22]]an hasi eta mendebaldean zehar hedatu zen. Nekazariak kuartel batzuen agintearekin egitea lortu zuten, baina ez zeuden ondo armaturik eta ez zuten plan zehatzik ere ez. Altxamendua zapaldua izan zen Martinez presidentearengatik, errepresio oso gogorrarekin, 15.000tik 30.000ra hildako egon zirelarik (inoiz ez da hilketaren zifra zehatzik ezagutu).
 
=== Salvadorko Alderdi Komunistan Militantzia ===
 
[[Salvadorko Alderdi Komunistako]] ([[PCS]] gaztelerako sigletatik, 1930. urtean sortua) kide izan zen [[El Salvador]] nazioarteko krisi ekonomikoa jasaten ari zela. [[Arturo Araujo]] presidentea boteretik botata iritsi zen [[Maximiliano Hernandez Martinez]] jenerala agintera. 1932ko urtarrileko hauteskundeetan parte hartu zuen [[PCS]]-ek, baina hurrengo egunetan iruzurra salatu zuen. [[PCS]]-ko buruek herri-altxamendu bat prestatzen hasi ziren gobernu martinistaren aurka. Farabundo Marti atxilotua izan zen 1932ko urtarrilaren 19an [[San Salvadorko]] San Miguelito auzoko etxe batean ikasle batzuekin aurkitzen zela (Alfonso Luna eta Mario Zapata). Altxamendua 1932ko urtarrilaren 22an hasi eta mendebaldean zehar hedatu zen. Nekazariak kuartel batzuen agintearekin egitea lortu zuten, baina ez zeuden ondo armaturik eta ez zuten plan zehatzik ere ez. Altxamendua zapaldua izan zen Martinez presidentearengatik, errepresio oso gogorrarekin, 15.000tik 30.000ra hildako egon zirelarik (inoiz ez da hilketaren zifra zehatzik ezagutu).
 
Marti, Luna eta Zapata kideekin batera epaitu eta [[heriotza zigor]]ra ezarri ondoren, 1932ko [[otsailaren 1ean1]]ean fusilatuak izan ziren. Beste hainbat lider hilerahil zituzten, hala nola [[Feliciano Ama]] ([[Izalco]]-ko lider indigena) edo Francisco Sanchez (Juayua-koJuayuako altxamendua zuzendu zuena).
 
== Ondarea ==
El Salvadorko ezkertiarrek Farabundoren irudia, egon diren gobernu militarren aurkako erresistentziako ikurtzat hartzen dute. 1980ean gerrilen antolakuntzako aliantzari (gaur egun alderdi politiko bat bilakatu da, 2009ko hauteskundeak irabazi dituelarik) bere izena eman zitzaion, [[Askatasun Nazionalerako Farabundo MartiMartí Frontea]] ([[FMLN]] gaztelerazko siglengatik). [[El Salvadorko gerraGerra zibileanZibila|El Salvadorko Gerra Zibila]] (1980-1992) [[FMLN]]-nan parte bilakatu den talderik garrantzitsuenak ere bere izena zeraman: [[“FarabundoFarabundo Marti”Martí Askatasunerako IndarHerri PopularraIndarra]]. 1972an, Jorge Arias Gomez historiagileak ''Farabundo Marti: Esbozo biografico'' izeneko liburu bat argitaratu zuen bere bizitzari buruzko detaile ugari emanez.