«Erro karratu»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
(+interwikiak)
Zenbaki ez negatibo [[zenbaki erreal|erreal]] orok erro karratu ez negatibo bakarra dauka, '''erro karratu nagusia''' deritzona. ''x'' zenbakiaren erroa <math>\sqrt{x}</math> ikurraren bitartez adierazten da, edota, berretzaileak erabiliz, <math>x^{1/2}</math> idatziz. Adibidez, 9 zenbakiaren erro karratu nagusia 3 da, hau da, <math>\sqrt{9}=3</math> hau betetzen baita: <math>3 \times 3=9</math>.
 
Froga daiteke [[karratu perfektoperfektu]]ak ez diren zenbakien erro karratuak [[zenbaki irrazional]]ak direla.
{{clear}}
 
==Kalkulua==
*4: '''Lerro lagungarriak''', erroa kalkulatzen lagungarri.
*5: '''Hondarrak''' ematen dituzten lerroak.
{{clear}}
 
===Jarraibidea===
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Jarraitu beharreko pausoak hauek dira:
 
[[Fitxategi:Raiz paso 1.PNG|thumb|150px|1. pausoa]]
*1: Errokizunaren zifra binaka hartzen dira, puntu dezimaletik eskubitaraeskuinera eta puntu dezimaletik ezkerretara. [[Dezimal]]en aldean zifra bikote bat osatzerik ez badago, 0 bat gaineratzen da, bikotea osatu ahal izateko. Alde [[zenbaki oso|osotik]] bikotea osatzetrikosatzetik ez badago, errokizunaren lehenengo zifra bakarrik geratzen da, bikotea osatu gabe. Irudian dezimaletan 0 zifra gaineratu da. Erroak azkenean bikote edo talde adina zifra izango du, 4 adibide honetan.
 
[[Fitxategi:Raiz paso 2.PNG|thumb|150px|2. pausoa]]
 
[[Fitxategi:Raiz paso 3.PNG|thumb|150px|3. pausoa]]
*3: Erroaren lehenengo zifra, 7 alegia, karratura jaso eta lehenengo bikoteari kentzen zaio. Kenketa egindakoan, bi zifrako hurrengo bikotea jeistenjaisten da, hondar berria osatuz. Ondoren, erroaren lehenengo zifra, 7 alegia, bider 2 egin eta eskubikoeskuineko lerro lagungarrian jartzen da. Adibidean, 7x7=49, 58-49=9, 36 bikotea jeitsijaitsi, 7x2=14 jartzen da eskubikoeskuineko lerro lagungarrian.
 
[[Fitxategi:Raiz paso 4.PNG|thumb|150px|4. pausoa]]
*4: Hondar lerroko zenbakiaren lehenengo bi zifren zenbakia, eskubikoeskuineko lerro lagungarriko zifrarekin zatitzen da, zati osoa bakarrik hartuz. Emaitza erroari eta eskubikoeskuineko lerro lagungarriari gaineratzen zaio. Adibidean, 93/14=6,... eta beraz, 6 jartzen da.
 
[[Fitxategi:Raiz paso 5.PNG|thumb|150px|5. pausoa]]
*5: Arestiko zatiketaren emaitza eskubikoeskuineko lerro lagungarriko zenbakiarekin biderkatzen da. Biderkadura lehenengo hondarrari kentzen zaio. Kenketa egindakoan, hurrengo zifra bikotea jeistenjaisten da. JeistenJaisten bikotea dezimalek osatzen badute, erroari puntu dezimala gaineratzen zaio. Adibidean, 6x146=876 eta 936 zenbakiari kentzen zaio. Kendurari (60) hurrengo bikotea gaineratzen zaio 36. 36 puntu dezimal ondoren dagoenez, 76ko erroari puntu dezimala gaineratzen zaio.
 
[[Fitxategi:Raiz paso 6.PNG|thumb|150px|6. pausoa]]
*6: Erroa bider 2 egin eta emaitza horrekin bigarren hondarreko lehenengo hiru zifrak zatitzen dira, zati osoa bakarrik hartuz. Emaitza bigarren lerro lagungarriari eta erroari gaineratzen zaio. ZatiketatenZatiketetan emaitza bider lerro lagungarriko zenbakia egiten da eta bigarren hondarrari kentzen zaio. Kenketa egindakoan, hurrengo bikotea jeitsijaitsi eta prozesua jarraitzen da, egin beharreko zatiketan gero eta zifra gehiago sartzen direlarik. Adibidean, 76x2=152. 603/152=3,... 3 erroari eta bigarren lerro lagungarriari gaineratzen zaio. 3x1523=4569, 6036-4569=1467. Hurrengo bikotea jeitsi eta prozesua jarraitzen da.
 
[[Fitxategi:Raiz paso 7.PNG|thumb|150px|7. pausoa]]
*7: Prozesu berdina errepikatzen da. Erroa bider 2 egiten da, puntu dezimala kontuan hartu gabe. BiderkaketaBiderketa hirugarren lerro lagungarrian jartzen da. Hondar lerroko zenbakia zati biderkaketabiderketa egiten da eta erroan eta lerro lagungarrian jartzeko hurrengo zifra lortzen da. Zifra hori bider hirugarren lerro lagungarriko zenbakia egiten da eta hirugarren hondarrari kentzen zaio. Adibidean, 763x2=1526. 14679/1526=9 (146790 zenbakiko lehenengo zifrak bakarrik hartzen dira, bestela zatiketak zifra bat baino gehiago emango baitu). 9 gaineratu erroan eta hirugarren lerro lagungarrian eta ondoren 9x15269=137421 egiten da. 146790-137421=9369. Aurrera jarrai daiteke, 00 zifra bikoteak jeitsizjaitsiz, zehaztasuna irabazteko, baina emandako dezimalekin prozesua hemen bukatzen da.
 
Honela,<math>\sqrt{5836.369}=76.39</math>.