Benito Pérez Galdós

Benito Pérez Galdós (Las Palmas de Gran Canaria, 1843ko maiatzaren 10a - Madrid, 1920ko urtarrilaren 4a) idazle kanariar emankorra izan zen, XIX. mendeko literatura espainiarraren garrantzitsuenetarikoa.

Benito Pérez Galdós
Photo of Benito Pérez Galdós.jpg
(1903)
Escudo de España 1874-1931.svg
Gorteetako diputatua

1914ko martxoaren 2a - 1916ko martxoaren 16a
Barrutia: Las Palmas (en) Itzuli
Escudo de España 1874-1931.svg
Gorteetako diputatua

1907ko maiatzaren 6a - 1914ko urtarrilaren 2a
Barrutia: Madril
Escudo de España 1874-1931.svg
Gorteetako diputatua

1886ko maiatzaren 5a - 1890eko abenduaren 29a
Barrutia: Guayama (en) Itzuli
Bizitza
JaiotzaLas Palmas Kanaria Handikoa1843ko maiatzaren 10a
Herrialdea Espainia
Bizilekuacalle de Hilarión Eslava (en) Itzuli
Lehen hizkuntzagaztelania
Heriotzacalle de Hilarión Eslava (en) Itzuli1920ko urtarrilaren 4a (76 urte)
Hobiratze lekuaLa Almudenaren hilerria
Familia
Ezkontidea(k)ezkongabea
Bikotekidea(k)Emilia Pardo Bazán
Lorenza Cobián (en) Itzuli
Angelina Zampanelli (en) Itzuli
Anai-arrebak
Hezkuntza
Hizkuntzakgaztelania
Jarduerak
Jarduerakidazlea, antzerkigilea, politikaria, eleberrigilea, gidoilaria, kazetaria eta poeta
Lantokia(k)Madril
Jasotako sariak
Nominazioak
KidetzaReal Academia Española
Mugimenduaerrealismoa
Genero artistikoadramaturgia
eleberria
antzerkia
Sinesmenak eta ideologia
Alderdi politikoaRepublican–Socialist Conjunction (en) Itzuli
Reformist Party (en) Itzuli

IMDB: nm0701918 Allocine: 100649 Allmovie: p313837
Find a Grave: 7288760 Edit the value on Wikidata
Firma de Benito Pérez Galdós.svg
Benito Pérez Galdós-i Joaquin Sorollak egindako erretratua.

Eleberri historikoa eta kronikak landu zituen bereziki, "Episodios Nacionales" lan handia izanda ezagunena. Bertan, Espainiako historia kontatzen du 1805etik 1880 arte, Espainiako Independentziaren Gerra eta Gerra Karlistak barne.

Aipatzekoa da halaber Fortunata y Jacinta eleberri kostunbrista.

Euskal jatorrikoa zen, amaren aldeko aitona, Domingo Galdos Alkorta, azkoitiarra baitzen. XVIII. mende amaieran Inkisizioko idazkari izendatu zuten Kanarietan eta hara joan zen bizitzera.[1][2]

BibliografiaAldatu

EleberriakAldatu

  • La Fontana de Oro (1870)
  • La sombra (1871)
  • El audaz (1871)
  • Doña Perfecta (1876)
  • Gloria (1877)
  • La familia de León Roch (1878)
  • Marianela (1878)
  • La desheredada (1881)
  • El doctor centeno (1883)
  • Tormento (1884)
  • La de Bringas (1884)
  • El amigo manso (1882)
  • Lo prohibido (1884-85)
  • Fortunata y Jacinta (1886-7)
  • Miau (1888)
  • La incógnita (1889)
  • Torquemada en la hoguera (1889)
  • Realidad (1889)
  • Ángel Guerra (1890-1)
  • Tristana (1892)
  • Nazarín (1895)
  • Halma (1895)
  • Misericordia (1897)
  • El abuelo (1904)

Episodios nacionalesAldatu

1872tik 1912ra idatzitako 46 eleberri historikoren sorta mardula da, bost multzotan banatuta. Hirugarren multzoan Euskal Herriari buruzkoak agertzen dira bereziki:

Lehen multzoaAldatu

  1. Trafalgar
  2. La Corte de Carlos IV
  3. El 19 de marzo y el 2 de mayo
  4. Bailén
  5. Napoleón en Chamartín
  6. Zaragoza
  7. Gerona
  8. Cádiz
  9. Juan Martín el Empecinado
  10. La Batalla de los Arapiles

Bigarren multzoaAldatu

  1. El equipaje del rey José
  2. Memorias de un cortesano de 1815
  3. La segunda casaca
  4. El Grande Oriente
  5. 7 de julio
  6. Los Cien Mil Hijos de San Luis
  7. El terror de 1824
  8. Un voluntario realista
  9. Los Apostólicos
  10. Un faccioso más y algunos frailes menos

Hirugarren multzoaAldatu

  1. Zumalacárregui
  2. Mendizábal
  3. De Oñate a La Granja
  4. Luchana
  5. La campaña del Maestrazgo
  6. La estafeta romántica
  7. Vergara
  8. Montes de Oca
  9. Los Ayacuchos
  10. Bodas Reales

Laugarren multzoaAldatu

  1. La tormentas del 48
  2. Narváez
  3. Los duendes de la camarilla
  4. La Revolución de Julio
  5. O'Donnell
  6. Aita Tettauen
  7. Carlos V en La Rápita
  8. La vuelta al mundo en la Numancia
  9. Prim
  10. La de los tristes destinos

Bosgarren multzoaAldatu

  1. España sin rey
  2. España trágica
  3. Amadeo I
  4. La Primera República
  5. De Cartago a Sagunto
  6. Cánovas
  7. Sagasta

AntzerkiaAldatu

  • Realidad (1892)
  • La loca de la casa (1893)
  • Gerona (1893).
  • La de San Quintín (1894)
  • Los condenados (1894)
  • Voluntad (1895)
  • La fiera (1896)
  • Doña Perfecta (1896)
  • Electra (1901)
  • Alma y vida (1902)
  • Mariucha (1903)
  • Amor y ciencia (1905)
  • Bárbara (1905)
  • Zaragoza (1908)
  • Pedro Minio (1908)
  • Casandra (1910)
  • Celia en los infiernos (1913).
  • Alceste (1914).
  • Sor Simona (1915)
  • El tacaño Salomón (1916).
  • Santa Juana de Castilla (1918).
  • Antón Caballero (1921).

Ikus, gaineraAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/perez-galdos-benito/ar-124063/
  2. ARANBARRI ETXANIZ, Simon: ''Azkoiti. Musikalariak, idazleak, pentsalariak (Musikari, literaturari, politikari, filosofiari eta teologiari buruz azterketa saioa)''. Oiartzun: 1990. 397. orrian.

Kanpo estekakAldatu

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Benito Pérez Galdós