Bartzelonako tranbia

Bartzelona eta bere metropolitar guneko tranbia sarea

Bartzelonako tranbia (TRAM estilitzatua; katalanez: Tramvia de Barcelona) Katalan Herrietako Bartzelona hiriburuan eta beste udalerrietan dagoen tranbia sare bat da. Sareak 6 linea ditu, Tramvia Metropolità enpresaren kudetutakoa.

Tramvia de Barcelona
Tramvia metropolita.svg
Barcelona Tram (1804692957).jpg
T3.svg lineko metro bat Palau Reialgo geltokian
Datu orokorrak
Garraio mota Tranbia
Eskualdeak Barcelonès eta B. Llobregat,
 Katalan Herriak
Lineak T1.svg T2.svg T3.svg T4.svg T5.svg T6.svg 
Geltokiak 56
Bidaiariak 29 800 000 (2019)
Jabea Autoritat del Transport Metropolità
Webgunea www.tram.cat
Ustiapena
Hasiera 2004ko apirilaren 3a
Eragileak Tramvia Metropolità
Datu teknikoak
Luzera 29,2 km

Tranbia 2004ko apirilaren 3an inauguratu zen, Francesc Macià eta Llevant-Les Planes geltokien artean, eta 2008n T6.svg linea inauguratu ziren.

56 geltokietatik, 16n hiru edo baino gehiago lineak gelditu eta 16n Bartzelonako metroarekin lotura dago.

HistoriaAldatu

1987an Garraioaren Erakunde Metropolitarra (EMT) sortu zen, avinguda Diagonal - Baix Llobregat korridorea estaliko zuen lurrazaleko tranbia edo metro arineko linea bat martxan jartzeko aukera aztertzen hasi zena. Tranbia berriz sartzeari buruzko hainbat azterlan eta proiektu egin ziren, eta, azkenik, 1997an, proiektua Bartzelonako Eskualde Agentziari eskatu zitzaion avinguda Diagonal - Baix Llobregat korridorean idazteko.

Autoritat del Transport Metropolità (Garraio Metropolitarraren Agintaritza; ATM) 1997an sortu zen, eta proiektuaren zuzendaritzan eta jarraipenean sartu zen. Handik gutxira, Kataluniako Generalitateak eta EMTk ATMren esku utzi zituzten tranbia-sistema planifikatzeko, antolatzeko eta emateko eskumenak eta betebeharrak. ATMk Alstom eta CC buru zituen partzuergoari esleitu zizkion avinguda Diagonal - Baix Llobregat (Trambaix) tranbia eraikitzeko lanak, 2000. urtean.[1]

Sant Martí - Besòs (Trambesòs) korridoreari dagokionez, tranbia berriz sartzeko proiektuaren zati izan zen, baina data desberdinetan erabaki zen. Korridore horren lehen azterketak 1989an egin ziren, eta 2001eko maiatzean ATMk 2001-2010ko Azpiegituren Plan Zuzentzailean sartu zuen Besòsko tranbiaren eraikuntza, 170 milioi euro inguruko kostuarekin.

2002ko urtarrilean ATMk Sant Martí - Besòs korridorearen proiektua onartu zuen, eta eraikuntza eta ustiapena Tramvia Metropolità S. A. (TramMet) enpresari esleitu zitzaion, Baix Llobregateko tranbiaren esleipenduna ere izan zena.[2]

Lehen proposamenakAldatu

1991n Trambaix hiru adarretan Sant Feliu de Llobregat, Sant Joan Despí eta Sant Boi de Llobregatera iristea aurreikusten zen, Francesc Maciàtik abiatuta. Ondoren, beste trazatu posible batzuk aurkeztu ziren: bat 1997an, bigarrena 1998an eta azkena TramMet enpresak 2001ean. Bartzelonako Unibertsitateak alegazio bat egin zuen, Unibertsitate Eremuan geldialdi bat egin zelako, eta azkenean onartu egin zen. Eta 2002an, ATMk udaletan jakinarazi zuen Sant Feliun beste fase bat egiteko asmoa zuela, baina alkateak uko egin zion fase horri.

Eraikuntzako lehen fasearen trazatua, azkenik, gaur egungoa izan zen, hiru ibilbidetan antolatua: Francesc Macià eta Bon Viatge; Francesc Macià eta Sant Martí de l'Erm (orain Llevant-Les Planes); eta Francesc Macià eta Sant Feliu | Consell Comarcal.

2003ko ekainean, Felip Puig Lurralde Politika eta Herri Lan sailburuak aurreratu zuen Baix Llobregateko tranbia martxan jarri ondoren, bigarren fase bat planteatuko zela iparralderantz Quatre Camins eta hegoalderantz Hospital de Bellvitgeraino.

Trambesòsen hasierako ibilbidea bi adarretan banatzen zen: Ciutadella parketik Gorgeraino eta San Adrià geltokiraino, bata Gran Via de les Corts Catalanestik eta bestea avinguda Diagonaldik.

Hain zuzen ere, ez ziren toki beretik abiatzen, batek Iparraldeko geltokira abiatu behar baitzuen, eta besteak Wellington kaletik (Ciutadellako geltokia). Azkenik, Iparraldeko geltokiaren adarra ez zen egin, eta lerro hau, Glòriesra hasiko zen. Joan Carsi TramMeteko zuzendari teknikoaren arabera, "adar honen eraikuntza geldiarazteko erabakia politikoa izan zen, ez teknikoa, [Bartzelonako] Udalak hartu zuena, eta ez enpresak ez Metropoliko Garraio Agintaritzak ez dute inolako erantzukizunik".[3]

Bi sareen batasunaAldatu

2005eko apirilean, Trambaix eta Trambesòs abian jarri eta urtebetera, Lurralde Politika eta Herri Lan sailburu Joaquim Nadalek iragarri zuen Baix Llobregateko tranbia eta Besòsko tranbia avinguda Diagonalaren bidez lotzeko azterlan bat egiten ari zirela. Sant Adrià de Besòsko udalak, Vernedako bizilagunek eta Garraio Publikoa Sustatzeko Elkarteak (LPP) ikerketa babestu zuten.

Hirurehun pertsona inguruk manifestazioa egin zuten Gràciako lorategietara, urte bereko irailean Trambaix eta Trambesòs lotzeko. Deialdia Langile Komisioak sindikatuak antolatu zuen txirrindularien kolektiboekin, Bartzelona Andarekin eta LPPrekin batera.

Urrian bi azterlan aurkeztu ziren, Diagonalek tranbiak lotzeari buruzkoak. Alde batetik, tranbia ustiatzen duen TramMet enpresak lotura bideragarria zela zioen bat aurkeztu zuen. Beste alde batetik, LPPak eskatutako azterlan bat aurkeztu zen, non Diagonaletik igarotzen ziren autobusen okupazioa, abiadura eta erregulartasuna baloratzen ziren.

TramMeten azterlanean, tranbia avinguda Diagonaldik lotzen zen, Francesc Macià eta Glòries artean, trafikoa aldatu gabe eta 18 km/h-ko abiadura komertzialarekin (Trambaix eta Trambesòs zerbitzuen antzekoa). Trammeten arabera, 5 kilometro inguruko batasunarekin bakarrik bikoiztu daiteke bidaiari kopurua. LZPren ikerketaren arabera, ustiapenaren kostua autobusarena baino txikiagoa izango litzateke tranbian, eta urtean 9 milioi euro aurreztea ahalbidetuko luke.[4]

Bartzelonako Udalak, ordea, tranbia sartzeak zirkulazio sistema aldatzera behartuko zuela adierazi zuen, semaforoei denbora gehiago ematera behartuko zuela eta trafiko handiko beste bide batzuk kaltetuko zituela; defendatzaileek, aldiz, defendatu egiten zuten, gainera, etorbidea birmoldatzeko aukera emango zuelako. Urte amaieran Bartzelonako Udalak avinguda Diagonalaren konexioa baztertu zuen. Orduan, Jordi Hereu Bartzelonako alkateak (PSC) adierazi zuen Udala ez zela aldekoa, tranbiak 18 km/h-ra sartzeak Eixampleko trafikoa oztopatuko zuelako. Hala ere, batasuna 2001-2010 aldirako Azpiegituren Plan Zuzentzailean (PDI) agertzen zen, nahiz eta ez zen zehaztu nola. Udalak ez zuen baztertzen tunel baten bidez egitea, baina nahiago zuen edukiera handiagoko beste garraio bat eraikitzea.

2006. urtearen amaieran, Kataluniako Garraio Azpiegituren Planean tranbien sarea zabaltzeko azterlana sartu zen.

Jordi Hereuk (PSC), garai hartan Bartzelonako alkatea zenak, 2008an Jordi Portabellaren (ERC) proposamena onartu zuen, hau da, Diagonaleko tranbiaren proiektua herri-kontsultaren menpe jartzea, alkatearen arabera loteslea ez dena. Horretarako, Diagonal Proiektuaren Bulegoa jarriko litzateke martxan, Diagonal eraberritzeko lehen proiektua egiteko eta Francesc Macià eta Glòries arteko etorbidea antolatzeko proposamena egiteko.

Parte-hartzea erroldaren % 11,38koa izan zen, non boto-emaileen % 79,84k (erroldaren % 9,08k) C aukeraren alde egin zuen ("aurreko bien burua"). CiUk aukera hori defendatzen zuen, eta PPk, berriz, ez bozkatzeko edo irtenbide horren alde egiteko deia egin zuen. A aukera, PSCk eta ICVk defendatua, bi tranbiak bulebar bihurtutako Diagonal baten bidez, ibilgailuen trafikoa eta erdiguneko tranbia elkartzean zetzan. Hautesleen % 11,88k onartu zuten aukera hori. Azkenik, B aukerak tranbiak ere lotu nahi zituen, baina Diagonal rambla bat eginez, non trafikoa alboetara bilduko zen. Aukera horrek ez zuen inongo alderdiren babesik eta boto gutxien jaso zituen alderdia izan zen ( % 8,28).[5]

SareaAldatu

Bartzelonako tranbiaren lineak
Linea Jatorria Norakoa Hasiera Azken aldaketa Eragilea Luzera (km) Geltokiak Denbora (min)
    Francesc Macià Bon Viatge 2004 2004 TramMet 9,7 21 33
    Francesc Macià Llevant-Les Planes 2004 2004 TramMet 11,4 24 38
    Francesc Macià Sant Feliu | Consell Comarcal 2004 2007 TramMet 10,0 20 33
    Glòries Sant Adrià 2004 2004 TramMet 6,4 14 21
    Glòries Gorg 2006 2007 TramMet 7,0 13 23
    Glòries Sant Adrià 2008 2008 TramMet 5,7 11 20

TrambaixAldatu

Trambaix tranbiaren sareak Baix Llobregat eta Bartzelona lotzen dituen zatian jasotzen duen izena da. Batez beste 60 000 bidaiari garraiatzen ditu lanegun bakoitzean. 2004ko apirilaren 3an ireki zen.

Guztira   ,   eta   izeneko hiru ibilbide ditu, Bartzelonako Francesc Macià geltokian hasi eta L'Hospitalet de Llobregat, Esplugues de Llobregat, Cornellà de Llobregat, Sant Joan Despí, Sant Just Desvern eta Sant Feliu de Llobregat aldera doazenak. Sareak 15,1 kilometroko luzera du bide bikoitzean, 1 435 mm-ko zabalera, 29 geltokiarekin.

Energia elektrikoz hornitzeko, lineak korronte zuzeneko 750 volteko tentsioa ematen duten sei batxo-zentral elektriko ditu. Ukipen-haria 150 mm karratuko sekzioa da, eta hari eusteko metalezko makilak jarri dira.

Tranbia erreserbatutako plataforma batetik doa, beste bide batzuekiko bidegurutzeetan izan ezik, baita erregulazio semaforiko batetik ere, eta horrek 20 km/h-ko abiadura komertziala gaindi lezake. Gaur egun, zerbitzu guztien batez besteko abiadura komertziala 18 km/h-koa da, hiriko autobusen 12 km/h-koa, eta Bartzelonako metroarena 29 km/h-koa baino txikiagoa.

IbilbideaAldatu

  Trambaix
  ↓ 
Llevant-Les Planes
 
Centre Miquel Martí i Pol
 
La Fontsanta
 
  ↓
Bon Viatge
 
Fontsanta-Fatjó
 
 
Sant Feliu | Consell Comarcal
  
Les Aigües
 
 
Torreblanca
          Cornellà Centre
 
 
Walden
Ignasi Iglésias
 
 
Rambla de Sant Just
El Pedró
 
 
Hospital Sant Joan Despí | TV3
 
 
 
 
Montesa
 
La Sardana
 
Pont d'Esplugues
 
Can Clota
 
Ca n'Oliveres
 
Can Rigal
 
Ernest Lluch
 
Avinguda de Xile
 
Zona Universitària       
 
Palau Reial     
 
Pius XII
 
Maria Cristina     
 
Numància
 
L'Illa
 
Francesc Macià
      

TrambesòsAldatu

Trambesòs tranbiaren sareak Sant Adrià de Besòs, Badalona eta Bartzelona lotzen dituen zatian jasotzen duen izena da. Batez beste 25 000 bidaiari garraiatzen ditu lanegun bakoitzean. 2004ko maiatzaren 8an ireki zen.

Guztira   ,   eta   izeneko hiru ibilbide ditu, Bartzelonako Glòries geltokian hasi eta Badalona eta Sant Adrià de Besòs aldera doazenak. Sareak 14,1 kilometroko luzera du bide bikoitzean, 1 435 mm-ko zabalera, 27 geltokiarekin.

Energia elektrikoz hornitzeko, lineak korronte zuzeneko 750 volteko tentsioa ematen duten sei batxo-zentral elektriko ditu. Ukipen-haria 150 mm karratuko sekzioa da, eta hari eusteko metalezko makilak jarri dira.

Tranbia erreserbatutako plataforma batetik doa, beste bide batzuekiko bidegurutzeetan izan ezik, baita erregulazio semaforiko batetik ere, eta horrek 20 km/h-ko abiadura komertziala gaindi lezake. Gaur egun, zerbitzu guztien batez besteko abiadura komertziala 18 km/h-koa da, hiriko autobusen 12 km/h-koa, eta Bartzelonako metroarena 29 km/h-koa baino txikiagoa.

IbilbideaAldatu

  Trambesòs
 
Ciutadella | Vila Olímpica     
  
 
Wellington
 
Marina     
 
Auditori | Teatre Nacional
 
Glòries     
    
 
 
 
Ca l'Aranyó
 
 
La Farinera
Pere IV
 
 
Can Jaumandreu
Fluvià
 
 
Espronceda
    Selva de Mar
 
 
Sant Martí de Provençals
    El Maresme
 
 
Besòs     
Fòrum
 
 
Alfons el Magnànim
Campus Diagonal-Besòs
 
 
Parc del Besòs
 
 
 
La Mina
Port Fòrum
 
 
La Catalana
    ↑ 
       Estació de Sant Adrià
 
 
Sant Joan Baptista
 
Encants de Sant Adrià
 
Sant Roc     
 
Gorg       
  

AzpiegituraAldatu

MaiztasunaAldatu

Tranbiak goizeko 5etatik gaueko 12etara bitartean ibiltzen dira, ostiraletan, larunbatetan eta jaiegunen bezperetan izan ezik, horietan goizaldeko 2ak arte luzatzen baita.

Urtarrilaren 1ean (urte amaiera) eta ekainaren 24an (Donibane jaia) etenik gabeko zerbitzua dago gau osoan zehar.

Tartea Lineak Punta ordua Normalki Haran ordua
Francesc Macià - Zona Universitària - Montesa        4' 5' 7,5' - 15'
Montesa - Cornellà Centre - Bon Viatge      4' - 8' 5' - 10' 15' - 30'
Bon Viatge - Llevant-Les Planes    12' 15' 30'
Montesa - Sant Feliu | Consell Comarcal    12' 15' 30'
Ciutadella | Vila Olimpica - Glòries - Estació de Sant Adrià    8' 10' 20' - 30'
Glòries - Parc del Besòs      8' 8' - 16' 30'
Parc del Besòs - Gorg    8' - 16' 8' - 16' 30'
Parc del Besòs - Estació de Sant Adrià    24' 24' 30'

KatenariaAldatu

Plataformaren trazaduraren distantzia, guztira, 29,2 kilometrokoa da; gehienak bide bikoitzekoak dira, eta gainerako ibilgailuetatik bereizita daude, elkarguneetatik izan ezik. Trenbideak zabalera estandarrekoak edo nazioartekoak dira (1 435 mm) eta soropila duen lur gainean daude eta, beste sekzio batzuetan, asfaltoan.

Bide bakarreko 3 zati baino ez daude:   lineko Sant Joan Despí tartea, Bon Viatge eta Llevant-Les Planes artean;   lineako sekzioa, Montesa eta Rambla de Sant Just artean; eta, azkenik, Kale Nagusiaren trazadura, La Farinera eta Can Jaumandreu artean.

Katenariak korronte zuzeneko 750 volteko elektrizitatea ematen du. Ibilbidearen zatirik handienean kaleko farolak aprobetxatzen dira eusteko.

GeltokiakAldatu

Gaur egun 56 geltoki daude. Ia guztiek 60 metroko luzera eta 35 zentimetroko altuera duten nasak dituzte. Nasen konfigurazioa aldatu egiten da kale-atalaren arabera. 34 geltoki daude, bi alboko nasa dituztenak; 15 geltokiak nasa bakarra dute erdiko uharte moduan, eta 5 geltokiak alboetako nasa bat dute, oinezkoen erdiko rambla batekin.

Bi salbuespen daude: Ernest Lluchko geltokia, 3 trenbidekoa, 3 alboko nasa dituena; eta Llevant-Les Planesko geltokia, bide bakarrekoa, 1. alboko nasa duena. Lehenengo bideko 2. bideko nasak eta bigarreneko nasa bakarrak 30 metroko luzera dute.

Tranbiaren geltokiek izaera diskretuko diseinu komuna dute, eta beirazkoak eta material metalikozkoak dira. Bi sarbide dituzte, mutur bakoitzean bana, mugikortasun urriko pertsonentzat erabat egokituta. Markesinak Antoni Roselló i Rafael Caceresek diseinatu ditu. Geldialdi bakoitzak itxarote-denborari buruzko pantaila bat, ibilbideari eta lineen ordutegiei buruzko informazio panel bat eta txartelak saltzeko makina bat ditu.

SemaforoakAldatu

Azpiegitura tranbiaren igarobidean olatu berdea aplikatzeko diseinatuta dago, eta tranbiak 20 km/h-ko abiadura ertainetik gora zirkulatzea ahalbidetu behar du. Premisa hau betetzen den atal bakarra, baina, Sant Feliu de Llobregat eta Sant Just Desvern arteko   adarrera da. Tranbia Laureà Mirótik Espluguesera eta Diagonaletik Poblenoura igarotzean 18 km/h-ko abiadura komertziala erregistratu zen. Abiadura komertzial baxuena dagoen tokia Diagonal da, Les Corts barrutian, non abiadura 16 kilometro orduko abiaduraraino jaisten den.

Semaforoen arteko koordinazioa udalen esku dago, ez baitute lehentasun hori ahalik eta gehien hartu tranbientzat, denentzat eta operadorearen eta erabiltzaileen eskaerentzat, aurreikusitako abiadura komertzialera iritsi ahal izateko.

IbilgailuakAldatu

Gaur egun 41 trenak daude, 23 Trambaixekoak eta 18 Trambesòsekoak. Erabilitako modeloa Alstomgo Citadis 302 bat da, 32 metro eta 2,65 metroko altuera duena.

Citadis Alstom enpresaren eredu estandarizatu bat da, eta ustiategi bakoitzaren beharren araberako ukituak egiten zaizkio. Sistema horrek eraikuntza zatitu eta osagaien aldaketak gehiago errazten ditu

Honako hauek osatzen dute:[6]

  • x11: motorraren modulua kabinarekin, bi unitate bakoitzeko.
  • x21: atoi esekiaren modulua (bogierik gabe), bi unitateko.
  • x31: atoiaren modulua bogie eta pantografoarekin, bat unitateko.

Moduluen araberako konfigurazioak eskarira egokitzeko aukera ematen du. 5 modulurekin zirkulatu ohi dute, baina 7ra arte luza daitezke, beharrezkoa izanez gero. Konposizio bikoitzean ere zirkulatu dezakete.

BidaiariakAldatu

2019an, Bartzelonako tranbiak bidaiarien errekorra hautsi zuen seigarren urtez jarraian, eta 30 milioi erabiltzailera hurbildu zen, aurreko urtean baino % 2,36 gehiago. Laneguneko batez bestekoa 100 000 bidaiaritik gorakoa da

Urtea Trambaix
(milioietan)
Trambesòs
(milioietan)
Guztira
(milioietan)
Bilakaera
(bidaiariak)
Bilakaera
(ehunekotan)
2004[7] 5,8 1,8 7,6 + 7,6 -
2005[8] 10,2 2,8 13,0 + 5,4 + %71,1
2006[9] 12,8 4,1 16,9 + 3,9 + %29,9
2007[10] 14,3 6,6 20,9 + 4,0 + %23,1
2008[11] 15,7 7,5 23,2 + 2,3 + %11,1
2009[12] 16,3 7,7 23,9 + 0,7 + %3,0
2010[13] 15,8 8,0 23,8 - 0,1 - %0,4
2011[14] 16,1 8,1 24,2 + 0,6 + %2,5
2012[15] 16,0 7,7 23,7 - 0,5 - %2,1
2013[16] 16,1 7,7 23,8 + 0,1 + %0,4
2014[17] 16,3 8,2 24,5 + 0,7 + %2,9
2015[18] 17,0 8,4 25,4 + 0,9 + %3,7
2016[19] 17,7 9,1 26,8 + 1,4 + %5,5
2017[20] 18,2 9,7 28,0 + 1,1 + %4,3
2018[21] 19,1 10,0 29,1 + 1,1 + %4,0
2019[22] 20,2 9,5 29,8 + 0,7 + %2,4

Geltokirik erabiliena Francesc Macià da, orduko 6 800 erabiltzailerekin lanegunetan, ondoren l'Illa (orduko 4 500 erabiltzaile) eta Glòries (orduko 4 100 erabiltzaile).

EtorkizunaAldatu

Trambaix eta Trambesòs sareak avinguda Diagonal bidez konektatuko dira. Halaber, tarte horietan honako hauek egingo dira:

Gainera, hedadura gehiago daude, baina gaur egun aztertzen ari dira:

ErreferentziakAldatu

  1. «Tramvia del Besòs». A: Institut d'Estudis Catalans. Anuari territorial de Catalunya 2003.
  2. «Tramvia de l'Avinguda Diagonal». A: Institut d'Estudis Catalans. Anuari territorial de Catalunya 2005.
  3. «Tramvia i reforma de l'Avinguda Diagonal». A: Institut d'Estudis Catalans. Anuari territorial de Catalunya 2008.
  4. «TRAMVIA I REFORMA DE L’AVINGUDA DIAGONAL (BARCELONA)» territori.scot.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  5. (Gaztelaniaz) «El fracaso de la consulta de la Diagonal se lleva por delante al Primer Teniente de Alcalde» La Vanguardia 2010-05-16 Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  6. «TRAMbaix» www.trenscat.com Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  7. «TransMet Xifres 2004» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  8. «TransMet Xifres 2005» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  9. «TransMet Xifres 2006» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  10. «TransMet Xifres 2007» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  11. «TransMet Xifres 2008» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  12. «TransMet Xifres 2009» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  13. «TransMet Xifres 2010» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  14. «TransMet Xifres 2011» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  15. «TransMet Xifres 2012» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  16. «TransMet Xifres 2013» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  17. «TransMet Xifres 2014» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  18. «TransMet Xifres 2015» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  19. «TransMet Xifres 2016» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  20. «TransMet Xifres 2017» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  21. «TransMet Xifres 2018» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  22. «TransMet Xifres 2019» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.

Kanpo estekakAldatu