54. linea (Txik Txak)

Txik Txak - Trenaren linea
54. linea (Txik Txak - Trena)» orritik birbideratua)

Txik Txak - Trenaren 54. linea sarean aurreikustako line bakarra da. Baiona eta Kanbo edo Donibane Garazi geltokiak lotzen du.

Infobox Public Transport.png
Baiona ↔ Donibane Garazi
Txik Txak - Trenaren parte da
Autorail73730Noblia110617.jpg
Trena Bidarraiko geltokian, Baionako geltokira
Datu orokorrak
Garraio mota Aldiriko tren
Zerbitzatutako eskualdeak Lapurdi-Nafarroa Beherea,
 Euskal Herria
Geltoki kopurua 8
Jabea Euskal Hirigune Elkargoa
Akitania Berria
Web gunea www.txiktxak.eus
Ustiapena
Ustiapenaren hasiera 2019ko irailaren 2a
Eragilea(k) SNCF
Ibilgailu kopurua 2[1]
Ibilgailuen luzera 30 m
Maiztasuna 8 tren egunean noranzko bakoitzeko
Datu teknikoak
Luzera 52,1 km
Abiadura maximoa 70 km/h

 Mapa

Linea 2019ko irailaren 2an inauguratu zen, Baiona eta Donibane Garazi geltokien artean.

HistoriaAldatu

Baionatik Donibane Garazirako trenbidea sortu duteAldatu

1878an, Herbehereetako Pirinioetako Kontseilu Nagusiak gobernu zentralaren proposamen bat jaso zuen bi trenbidea sortzeko. Horietako bat "Baionatik Donibane Garazira" izeneko ildoa zen. Proiektua aztertu zuen batzordeak aho batez alegatu zuen proiektua interes handikoa zela, zuzenean kantonamenduko hiriburu batekin lotzen zuelako. Gainera, trenbidearen proiektuaren barruan, "Ortzaizetik Aldudera doan adarra" eraikitzea agertzen zen. Hori justifikatzen zen Bankako kobre meategi eta burdinola ustiatu zitezkeelako eta herrialdeko gainerako herrialderaino eroso eraman zitezkeelako. Bestalde, trenbidea txiki horrek Iruñea eta Baiona artean asmo handiagoko trenbidea sortzea erraztuko luke, Baigorritik igarota.[2]

Komisionarioek, ordea, ez zuten lortu egutegirako adostasunik aurkitzea. Horregatik, 1300 liberako kreditua eman zen trenbideri buruzko ikerketetarako. Azkenik, trenbidea eta haren adarra Freycinet planean sartu ziren, "Baionatik Donibane Garazirako linea, Ortzaizetik Baigorrirako adarrarekin".[3]

Lehen ikasketak 1879ko abuztuan hasi ziren. Emaitzak honako hauek izan ziren: Bordeletik Irunera doan trenbidetik bereiziko litzateke linea, Errobi ibaiaren haranetik Ortzaizeraino igotzeko; han, Donibane Garazi eta Baigori zerbitzua ematen dieten bi adarretan banatzen da. Trenbidea hori Uztaritze, Kanbo eta Bidarraitik igaroko litzateke, edo gertu geratuko litzateke. 16 963 903 frankoko gastua aurreikusten da (12 214 250 libera azpiegiturarako, 3 621 913 libera gainegiturarako eta 1 127 749 libera trenetarako) 56 389 metrorako.[4]

Izapide administratibo guztiak gainditu ondoren, Compagnie du Midi enpresari linea ematea onartu zitzaion, obra ministerioak eta enpresak berak 1883ko ekainaren 9an hitzartutako konbentzio baten bidez.[5][6]

Horrela, linea zatika sartzen da zerbitzuan, hurrenkera honetan:[7]

"Kanbotik Hazparnera" adarkadura bat, aldi baterako, Compagnie des chemins de fer du Midi et du Canal latéral à la Garonne enpresari ematen zaio 1900eko ekainaren 19an. Trenbidea, ordea, ez zen inoiz eraiki.[8]

Trenak, hasieran, lurrunezkoak ziren, eta, beraz, bi ordu ere behar zituzten ibilbidea osatzeko. 1930ean, trenbidea elektrifikatu zen 1,5 kV - CCtan.

SNCFAldatu

Herrialdeko ildo guztiak SNCFren eskuetara iristean, honek gainbehera arintzeko neurriak hartzea erabakitzen du. Hala, 1950ean, Ortzaizetik Baigorrira doan adarra ixtea erabakiko du, merkantzientzat uzten duen arren. Lapurdiko eta Bexe Nafarroako gainerako lineak, ordea, mantendu egin dira. XXI. mendearen hasieran, trenbidearen egoera tamalgarria da. Hala ere, SNCFk ez du uste urteko bidaiari kopuruak justifikatzen duenik hura berritzeko gastua. SNCF aldatu egingo da irizpidez gero; beraz, 2010ean Baiona eta Kanboren arteko atala modernizatu egingo da, eta, 2015ean, Kanbo eta Donibane Garaziren artekoa.[9][10][11]

TER Akitania BerriaAldatu

Hiru eskualdeak (Akitania, Limousin, Poitou-Charentes) Akitania Berria eskualde berria eratzeko 2015ean batu zirenez, TER Akitania, TER Limousin eta TER Poitou-Charentes barrutiak bere agindupean geratu ziren. Horrela sortu zen, 2017an, TER Akitania Berria.

SNCF sarearen operadore bihurtzen da de facto, eta 2019tik aurrera lehiaketa irekira atera ahal izango dute eskualdeek lineen emakida.[12]

Euskal Hirigune ElkargoaAldatu

Sortu zenean, Ipar Euskal Herriko hiri garraioaren kudeatzaile bihurtu zen Euskal Hirigune Elkargoa. Akitania Berria eskualdearekin elkarrizketak izan ondoren, honek lehen departamenduarenak ziren hiriarteko lineak (Car Express) eman zizkion. Gainera, Euskal Hirigune Elkargoa 2019an hasi zen linea finantzatzen. Horrela, EHEk linea prestatzen ari den tarifikazio bakarreko bere sisteman integratzea aurreikusten du, bere tutoretzapean dauden garraiobide guztiak elkartuz. Era berean, tren maiztasunak bikoiztu egin dira, eta Kanboko geltokian bigarren nasa bat eraikitzen ari dira ibilbide partzialak egiteko.[13][14]

AzpiegituraAldatu

GoiburuakAldatu

 54  lineak bi goiburu nagusi ditu:

Gainera, tarteko goiburu bat dago, non bi trenetik bat hartzen den:

IbilbideaAldatu

 54  linea Baionako geltokian hasten da, San Izpiritu auzoan, Errobi eta Aturri ibaien elkargunearen inguruetan. Handik, ekialdeko norabidea hartzen du, San Izpiritu tuneletik igaro eta Aturri ibaia zeharkatzeko, San Izpiritu auzoa inguratuz. Beste ertzean, Mouserolles tunela zeharkatzen du, Baionako harresietatik gertu, eta Bordele-Irun trenbidea uzten du hego-ekialderantz joateko, Donibane Garazirantz. Bidegurutzetik igaro ondoren, Baiona utzi eta A63 autobidearen azpitik igarotzen da, Redoute tuneletik. Ondoren, Andra Mari tuneletik igarotzen da Errobi ibaiaren haranean sartu eta Milafranga ibaiaren eta hiri barnearen artean igarotzeko. Orduan, Beherartako geraleku zaharretik eta Poylo tuneletik igarotzen da. Honen amaieran, Portuberriko zubixkatik gertu, Milafranga geltokia dago.

 
Ortzaize (lehen planoa) eta Arrosako (atzealdean) ikuspegia, Errobi ibaia eta Ortzaize–Arrosa geltokia erdian

Ondoren, Errobi ibaiaren ibai-goi-ordokian sartzen da, ibaiaren eta D137 errepidearen artean. Itsasartean, Uztaritzera iritsi aurretik, errepidea gurutzatu eta berehala Campaito tunelean barneratzen da. Irteeran, berriz ere errepidea gurutzatzen du. Trenbidea, orduan, Uztaritzeko Arruntza eta Heraitze auzoetara hurbiltzen den ibaitik aldentzen hasten da, linea, berriz, Zokorrondora doan bitartean, non, berriro D137 errepidea zeharkatu ondoren, Uztaritze geltokia dagoen. Ondoren, trenbideak Errobiren beste aldeko Uztaritzeko hiri barnea inguratzen du, gaur egun itxita dagoen Jatsu geltokiaren inguruetan D250 errepidea gurutzatuz. Trenbideak ibaiaren ipar-ekialdetik jarraitzen du, Jatsu inguratuz eta Haltsura iritsiz. D650 errepidea zeharkatu ondoren Haltsu–Larresoro geltokia dago, Larresoro ibaiaren beste aldean baitago. Haltsu inguratzen da eta Behereko Kanbo behererantz doa. Hara iritsi aurretik Ponthoenia tunela zeharkatzen du, Errobiko beste itsasarte batean. Behereko Kanbon Kanbo geltokia da, D420 errepidearekin gurutzatu eta Kanboko hiri barnetik iparraldera.

 54  lineak hego-ekialderantz jarraitzen du, Kanbo tunela zeharkatuz eta Kanboko Termen geltoki zaharretik igaroz. Hemen Errobi ibaiaren haran zabala amaitzen da eta oso eremu malkartsua hasten da, harana nahiko estua delarik. Kanbo hegoaldetik inguratzen du trenbideak, Mendia, Etcheguilboloco eta Mercury tunelen bidez, eta D918 errepidearen azpitik igarotzen da. Itsasu geltoki zaharrera iristen da, herriaren hegoaldean, eta lehen zulo batean barneratzen da, Artzamendi eta Urtsua mendien artean, non Borda eta Malcorra tunelak erabiltzen dituen. Irteeran, harana zabaldu egiten da pixka bat, eta linea Luhusoko hiri barnearen hegoaldean jartzen da, Luhuso geraleku zaharra dagoen lekuan.Bideak, Bidarrai aldera estutzen den haran batetik jarraitzen du. Bidarraiko geltoki zaharretik pasatzen da lehenik, eta gero Bidarrai–Nobilia Zubia geltokira iristen da, Bidarraiko hiri barnetik ekialdera. Errobi ibaia bi aldiz zeharkatzen du Higoin tunelean sartu aurretik, bere irteeran ibaia hirugarrenez zeharkatuz. Arrosa eta Ortzaize herrien arteko bidea iristen da, Ortzaize–Arrosa geltokia dagoen tokira.

Jarraian, Baigorrirako adarra ateratzen da, hegoalderantz, eta Donibane Garazirako lineak, beti bezala, hego-ekialderantz jarraitzen du. Beste hiru aldiz zeharkatzen du Errobi ibaia, eta Martimgaslemia eta Pertolsarria tunelak zeharkatzen ditu, iparraldetik Uharte Garaziko hirigunera sartu aurretik. Hemen Lauribar ibaia zeharkatzen du, Errobin itsasoratu baino pixka bat lehenago, eta Donibane Garazin sartzen da. Bere ziutadelatik iparraldera Donibane Garazi geltokia dago, baita bide amaiera ere.

GeltokiakAldatu

Geltokia Koordenatuak Udalerria Konexioak
    Baiona 43°29′49″N 1°28′13″W Baiona   T'B     T1  
 BUS     2     5   
 BUS    30   48  
 XL'R   7  
  TGV   
    Milafranga 43°25′53″N 1°27′23″W Milafranga
    Uztaritze 43°24′17″N 1°26′57″W Uztaritze
    Haltsu–Larresoro 43°22′42″N 1°25′40″W Haltsu
    Kanbo 43°21′56″N 1°23′48″W Kanbo  CXP    15  
 BUS    49  
  P'B     59  
    Bidarrai–Nobilia Zubia 43°16′6″N 1°20′43″W Bidarrai
    Ortzaize–Arrosa 43°14′6″N 1°18′18″W Arrosa  CXP    16  
    Donibane Garazi 43°10′4″N 1°14′16″W Donibane Garazi  CXP    10  

Geltokien izenaAldatu

Dauden 8 geltokiak hurbileko erreferentzia leku baten izena jasotzen dute. Hala, Baionako geltokiaren ondoan dagoen geltokiak Baiona du izena, eta Ortzaizeko geltokia dagoen tokian dagoenak, Ortzaize–Arrosa.

UstiapenaAldatu

Linea urteko egun guztietan dago martxan.[15]

Astegunetan, lehen trena 06: 31n ateratzen da Donibane Garazitik, Baionarantz, 06: 41ean izanik beste trenaren irteera Baionatik Donibane Garaziraino. Gauean, Baionarako azken trena 18: 19an da, eta Donibane Garazirakoa 20: 01ean. Jaiegunetan, trenak 07:51 eta 20:01 artean aterako dira Baionatik eta Donibane Garazitik 06:31 eta 18:00 artean.

 54   linearen ordutegiak 2019ko abenduaren 15an[16]
(1 = Lanegunak; 2 = Larunbatak; 3 = Jaiegunak; 4 = Ostiralak)
Baiona → Kanbo → Donibane Garazi
Geltokia 1 1 2 3 1 3 2 1 1 1 2/3 1 1 2/3/4
(interkonexioak) Baiona 06:41 07:51 07:51 08:20 10:10 11:50 11:55 12:00 13:05 14:30 15:30 17:09 18:26 20:01
Milafranga 06:51 08:01 08:01 08:30 10:20 12:00 12:06 12:10 13:16 14:40 15:40 17:19 18:37 20:11
Uztaritze 06:56 08:06 08:06 08:35 10:25 12:05 12:11 12:15 13:20 14:45 15:45 17:24 18:42 20:16
Haltsu–Larresoro 07:01 08:11 08:11 08:40 10:30 12:10 12:16 12:20 13:25 14:50 15:50 17:29 18:47 20:21
(interkonexioak) Kanbo 07:10 08:15 08:16 08:45 10:34 12:15 12:21 12:29 13:29 14:54 15:55 17:36 18:58 20:28
Bidarrai–Nobilia Zubia 07:26 08:32 09:01 12:31 12:37 12:45 16:11 17:52 19:14 20:44
(interkonexioak) Ortzaize–Arrosa 07:33 08:39 09:08 12:38 12:44 12:52 16:18 17:59 19:21 20:51
(interkonexioak) Donibane Garazi 07:45 08:51 09:20 12:50 12:56 13:04 16:30 18:11 19:33 21:03
Donibane Garazi → Kanbo → Baiona
Geltokia 1/2 1 2/3 1 1 2/3 1 1 1 2/3 1
(interkonexioak) Donibane Garazi 06:31 10:03 11:50 13:02 16:57 18:00 18:19
(interkonexioak) Ortzaize–Arrosa 06:43 10:15 12:02 13:14 17:09 18:12 18:31
Bidarrai–Nobilia Zubia 06:49 10:21 12:08 13:20 17:15 18:18 18:37
(interkonexioak) Kanbo 07:09 08:22 10:39 10:40 12:28 13:38 13:39 15:12 17:37 18:36 18:57
Haltsu–Larresoro 07:14 08:27 10:44 10:45 12:33 13:43 13:44 15:17 17:42 18:41 19.02
Uztaritze 07:20 08:32 10:49 10:50 12:38 13:48 13:48 15:22 17:47 18:46 19:07
Milafranga 07:25 08:37 10:54 10:54 12:43 13:53 13:53 15:26 17:51 18:51 19:12
(interkonexioak) Baiona 07:36 08:47 11:04 11:04 12:54 14:03 14:03 15:36 18:01 19:01 19:23

Geltokien arteko batez besteko distantzia 6500 metrokoa da,  54  linean. Trenak trenbide-pasagunetan lehentasuna duen sistema bat dute.

Batez besteko denborakAldatu

Ibilbideko batez besteko denborak adierazgarriak dira, eta trafikoaren edo beste ezusteko batzuen arabera alda daitezke.

 54  lineak Baionako geltokia honako hauekin komunikatzeko aukera ematen du:

FlotaAldatu

 54  linean erabiltzen diren ibilgailuak Alstom enpresak fabrikatutako, SNCFrentzat, X73500 trenak dira, 30 metroko luzerakoak.[17]

Eraikitzailea Eredua Zenbakia Zenbakiak Urtea Luzera
Alstom X73500 2 73730tik 73731ra 2002 30 metro

Tarifak eta finantzaketaAldatu

Gaur egun, SNCF enpresak proposatutako eta Akitania Berria eskualdeak onartutako tarifen menpe dago linea.

TurismoaAldatu

Ibilbidean zehar,  54  lineak interes turistikoko hainbat lekurekin lotzen du:

Geltokia Konexioak
Baiona San Izpiritu zubia
Baionako euskal eta historia museoa
Bonnat-Helleu museoa
Baionako alde zaharra
Baionako katedrala
Baionako harresiak
Gaztelu zaharra
Uztaritze San Bixintxo eliza
Kanbo Arnaga etxea
San Laurendi eliza
Kanboko termak
Donibane Garazi Donibane Garaziko alde zaharra
Donibane Garaziko zitadela
Donejakue bidea

EtorkizunaAldatu

Euskal Hirigune Elkargoa linearen maiztasunak hobetzeko lanean ari da, baita Txik Txak sareko gainerakoekin tarifak integratzeko ere. Epe ertainean, Euskal Hirigune Elkargoak linea bere gain har dezake erabat.

ErreferentziakAldatu

  1. https://www.francebleu.fr/infos/transports/mobilite-au-pays-basque-le-train-une-alternative-a-la-voiture-1551264558
  2. (Frantsesez) texte, Pyrénées-Atlantiques Conseil général Auteur du. (1878-08). «Rapports et délibérations / Conseil général des Pyrénées-Atlantiques» Gallica . Noiz kontsultatua: 2020-04-10.
  3. (Frantsesez) texte, France Auteur du. (1879-07). «Bulletin des lois de la République française» Gallica . Noiz kontsultatua: 2020-04-10.
  4. (Frantsesez) texte, Pyrénées-Atlantiques Conseil général Auteur du. (1880-04). «Rapports et délibérations / Conseil général des Pyrénées-Atlantiques» Gallica . Noiz kontsultatua: 2020-04-10.
  5. (Frantsesez) texte, Pyrénées-Atlantiques Conseil général Auteur du. (1882-08). «Rapports et délibérations / Conseil général des Pyrénées-Atlantiques» Gallica . Noiz kontsultatua: 2020-04-10.
  6. (Frantsesez) texte, France Auteur du. (1884-01). «Bulletin des lois de la République française» Gallica . Noiz kontsultatua: 2020-04-10.
  7. Toutes dates de l'historique : Revue La Vie du Rail, no 1811 pages 8 à 10
  8. (Frantsesez) texte, France Auteur du. (1900-07). «Bulletin des lois de la République française» Gallica . Noiz kontsultatua: 2020-04-10.
  9. (Frantsesez) «Bayonne - Saint-Jean-Pied-de-Port avec la Nive pour compagne» Les Echos 2003-08-04 . Noiz kontsultatua: 2020-04-10.
  10. (Frantsesez) «Pays basque : la ligne entre Bayonne et Saint-Jean-Pied-de-Port de nouveau fermée» SudOuest.fr . Noiz kontsultatua: 2020-04-10.
  11. https://www.nouvelle-aquitaine.fr/sites/alpc/files/2017-06/Pr%C3%A9sentation%20Mobilit%C3%A9s%20CL%20Etoile%20de%20Bayonne%2013%2006%202017.pdf
  12. (Frantsesez) «Trains sans contrôleurs en Nouvelle-Aquitaine : les syndicats s'insurgent, la Région s'étonne» France Bleu 2018-09-10 . Noiz kontsultatua: 2020-04-10.
  13. (Frantsesez) «Cambo-les-Bains. De nouveaux trains sur la ligne Bayonne/Cambo» actu.fr . Noiz kontsultatua: 2020-04-10.
  14. (Frantsesez) «Travaux achevés sur la ligne SNCF entre Bayonne et Saint Jean-Pied-de-Port» France Bleu 2019-06-13 . Noiz kontsultatua: 2020-04-10.
  15. 54 LINEAREN ORDUTEGIAK: https://www.communaute-paysbasque.fr/fileadmin/user_upload/mediatheque/Mobilites/A_telecharger/FH_TER_54_Bayonne_SJPPVWEB.pdf
  16. 54 LINEAREN ORDUTEGIAK: https://www.communaute-paysbasque.fr/fileadmin/user_upload/mediatheque/Mobilites/A_telecharger/FH_TER_54_Bayonne_SJPPVWEB.pdf
  17. https://www.francebleu.fr/infos/transports/mobilite-au-pays-basque-le-train-une-alternative-a-la-voiture-1551264558

Ikus, gaineraAldatu